martedì, Giugno 15, 2021
spot_imgspot_imgspot_imgspot_img
HomeMahabharata - Adi Parva - ItalianoMahabharata - Adi Parva - Paushya Parva - Italiano - Sezione 3

Mahabharata – Adi Parva – Paushya Parva – Italiano – Sezione 3

Il Mahabharata
di
Krishna-Dvaipayana Vyasa

Recenzione meridionale
Edizione Kumbhaghonam

Libro primo

Adi parva
(Il libro delle origini)

SEZIONE 3

PAUSHYA PARVA
(Re Paushya)

La maledizione di Sarama

सौतिरुवाच ।
जनमेजयः पारिक्षितः सह
भ्रातृभिः कुरुक्षेत्रे दीर्घसत्रमुपास्ते ।
तस्य भ्रातरस्त्रयः श्रुतसेन उग्रसेनो भीमसेन इति ।
तेषु तत्सत्रमुपासीनेष्वभ्यागच्छत्सारमेयः ॥१॥
sautiuvāca |
janamejayaḥ pārikṣitaḥ saha
bhrātṛbhiḥ kurukṣetre dīrghasatramupāste |
tasya bhrātarastrayaḥ śrutasena ugraseno bhīmasena iti |
teṣu tatsatramupāsīneṣvabhyāgacchatsārameyaḥ ||1||

Sauti disse: Janamejaya il figlio di Parikshit, a Kurukshetra coi fratelli svolgeva un lungo rito. I suoi fratelli sono: Shrutasena, Ugrasena e Bhimasena. Mentre attendevano al sacrificio, un cane figlio di Sarama si avvicinava.

जनमेजयस्य भ्रातृभिरभिहतो
रोरूयमाणो मातुः समीपमुपागच्छत् ॥२॥
janamejayasya bhrātṛbhirabhihato
rorūyamāṇo mātuḥ samīpamupāgacchat ||2||

Picchiato dai fratelli di Janamejaya, piangendo raggiungeva la madre.

तं माता रोरूयमाणमुवाच ।
किं रोदिषि केनास्यभिहत इति ॥३॥
taṃ mātā rorūyamāṇamuvāca |
kiṃ rodiṣi kenāsyabhihata iti ||3||

Sua madre, vedendolo piangere chiese: “Perché piangi, chi ti ha percosso?”

स एवमुक्तो मातरं प्रत्युवाच
जनमेजयस्य भ्रातृभिरभिहतोऽस्मीति ॥४॥
sa evamukto mātaraṃ pratyuvāca
janamejayasya bhrātṛbhirabhihato:’smīti ||4||

In tal modo interrogato, rispose alla madre: “I fratelli di Janamejaya mi hanno picchiato”.

तं माता प्रत्युवाच व्यक्तं त्वया
तत्रापराद्धं येनास्यभिहत इति ॥५॥
taṃ mātā pratyuvāca vyaktaṃ tvayā
tatrāparāddhaṃ yenāsyabhihata iti ||5||

La madre disse: “Hai commesso qualche colpa per la quale ti hanno percosso?”.

स तां पुनरुवाच नापराध्यामि
किंचिन्नावेक्षे हवींषि नावलिह इति ॥६॥
sa tāṃ punaruvāca nāparādhyāmi
kiṃcinnāvekṣe havīṃṣi nāvaliha iti ||6||

Egli rispose: “Non ho commesso colpe. Non ho portato via nulla, non ho guardato le oblazioni, né le ho leccate.

तच्छ्रुत्वा तस्य माता सरमा
पुत्रदुःखार्ता तत्सत्रमुपागच्छद्यत्र स
जनमेजयः सह भ्रातृभिर्दीर्घसत्रमुपास्ते ॥७॥
tacchrutvā tasya mātā saramā
putraduḥkhārtā tatsatramupāgacchadyatra sa
janamejayaḥ saha bhrātṛbhirdīrghasatramupāste ||7||

Udito ciò sua madre Sarama, dispiaciuta per l’afflizione del figlio, si recava dove Janamejaya con i suoi fratelli svolgevano il grande sacrificio.

स तया क्रुद्धया तत्रोक्तोऽयं मे
पुत्रो न किंचिदपराध्यति नावेक्षते
हवींषि नावलेढि किमर्थमभिहत इति ॥८॥
sa tayā kruddhayā tatrokto:’yaṃ me
putro na kiṃcidaparādhyati nāvekṣate
havīṃṣi nāvaleḍhi kimarthamabhihata iti ||8||

Colma d’ira, rivolgendosi a Janamejaya disse: “Mio figlio non ha rubato nulla. Perché è stato picchiato?”

न किंचिदुक्तवन्तस्ते सा तानुवाच
यस्मादयमभिहतोऽनपकारी
तस्माददृष्टं त्वां भयमागमिष्यतीति ॥९॥
na kiṃciduktavantaste sā tānuvāca
yasmādayamabhihato:’napakārī
tasmādadṛṣṭaṃ tvāṃ bhayamāgamiṣyatīti ||9||

Non avendo risposta, disse: “Hai picchiato il mio innocente figlio, così un inaspettato male si abbatterà su di te”.

जनमेजय एवमुक्तो देवशुन्या सरमया
भृशं संभ्रान्तो विषण्णश्चासीत् ॥१०॥
janamejaya evamukto devaśunyā saramayā
bhṛśaṃ saṃbhrānto viṣaṇṇaścāsīt ||10||

Janamejaya così maledetto da Sarama la cagna divina, per l’agitazione cadde in depressione.

Janamejaya elegge un Puroita

स तस्मिन्सत्रे समाप्ते हास्तिनपुरं
प्रत्येत्य पुरोहितमनुरूपमन्विच्छमानः
परं यत्नमकरोद्यो मे पापकृत्यां शमयेदिति ॥११॥
sa tasminsatre samāpte hāstinapuraṃ
pratyetya purohitamanurūpamanvicchamānaḥ
paraṃ yatnamakarodyo me pāpakṛtyāṃ śamayediti ||11||

Terminato il sacrificio, tornato ad Hastinapura, compiva grandi sforzi per trovare un Purohita capace di vanificare quella colpa.

स कदाचिन्मृगयां गतः पारिक्षितो जनमेजयः
कस्मिंश्चित्स्वविषय आश्रममपश्यत् ॥१२॥
sa kadācinmṛgayāṃ gataḥ pārikṣito janamejayaḥ
kasmiṃścitsvaviṣaya āśramamapaśyat ||12||

Mentre andava a caccia, Janamejaya il figlio di Parikshit, in un luogo del suo regno vide un Ashrama.

तत्र कश्चिदृपिरासाञ्चक्रे श्रुतश्रवा नाम ।
तस्य तपस्यभिरतः पुत्र आस्ते सोमश्रवा नाम ॥१३॥
tatra kaścidṛpirāsāñcakre śrutaśravā nāma |
tasya tapasyabhirataḥ putra āste somaśravā nāma ||13||

La viveva un Rishi di nome Srutashrava e a lui vicino sedeva il figlio di nome Somashrava.

तस्य तं पुत्रमभिगम्य जनमेजयः
पारिक्षितः पौरोहित्याय वव्रे ॥१४॥
tasya taṃ putramabhigamya janamejayaḥ
pārikṣitaḥ paurohityāya vavre ||14||

E Janamejaya il figlio di Parikṣit, avvicinatosi a quel suo figlio lo sceglieva come Purohita.

स नमस्कृत्य तमृषिमुवाच भगवन्नयं
तव पुत्रो मम पुरोहितोऽस्त्विति ॥१५॥
sa namaskṛtya tamṛṣimuvāca bhagavannayaṃ
tava putro mama purohito:’stviti ||15||

Dopo essersi inchinato egli diceva al Rishi: “O Bhagvan, consenti a tuo figlio di essere il mio Purohita”.

स एवमुक्तः प्रत्युवाच जनमेजयं भो
जनमेजय पुत्रोऽयं मम सर्प्यां जातो
महातपस्वी स्वाध्यायसंपन्नो मत्तपोवीर्यसंभृतो
मच्छुक्रं पीतवत्यास्तस्याः कुक्षौ जातः ॥१६॥
sa evamuktaḥ pratyuvāca janamejayaṃ bho
janamejaya putro:’yaṃ mama sarpyāṃ jāto
mahātapasvī svādhyāyasaṃpanno mattapovīryasaṃbhṛto
macchukraṃ pītavatyāstasyāḥ kukṣau jātaḥ ||16||

Udite quelle parole rispose: “O Janamejaya, questo mio figlio è nato dal grembo di una Sarpya (serpente) che ha ingoiato il mio seme, O Janamejaya, egli è un grande asceta dedito allo studio e dotato del valore del mio Tapas.

समर्थोऽयं भवतः सर्वाः पापकृत्याः
शमयितुमन्तरेण महादेवकृत्याम् ॥१७॥
samartho:’yaṃ bhavataḥ sarvāḥ pāpakṛtyāḥ
śamayitumantareṇa mahādevakṛtyām ||17||

È in grado di lavare da tutte le colpe tranne quelle commesse contro Mahadeva.

अस्य त्वेकमुपांशुव्रतं यदेनं कश्चिद्ब्राह्मणः
कंचिदर्थमभियाचेत्तं तस्मै दद्यादयं
यद्येतदुत्सहसे ततो नयस्वैनमिति ॥१८॥
asya tvekamupāṃśuvrataṃ yadenaṃ kaścidbrāhmaṇaḥ
kaṃcidarthamabhiyācettaṃ tasmai dadyādayaṃ
yadyetadutsahase tato nayasvainamiti ||18||

Egli osserva una particolare regola, qualsiasi cosa un Brhamana gli chiede, egli a lui la darà. Se questo puoi fare allora prendilo”.

तेनैवमुक्तो जनमेजयस्तं प्रत्युवाच
भगवंस्तत्तथा भविष्यतीति ॥१९॥
tenaivamukto janamejayastaṃ pratyuvāca
bhagavaṃstattathā bhaviṣyatīti ||19||

Udite quelle parole, Janamejaya rispose: “O Bhagavan, così sia”.

स तं पुरोहितमुपादायोपावृत्तो भ्रातृनुवाच
मयाऽयं वृत उपाध्यायो यदयं
ब्रूयात्तत्कार्यमविचारयद्भिर्भवद्भिरिति ।
तेनैवमुक्ता भ्रातरस्तस्य तथा चक्रुः ।
स तथा भ्रातॄन्संदिश्य तक्षशिलां प्रत्यभिप्रतस्थे
तं च देशं वशे स्थापयामास ॥२०॥
sa taṃ purohitamupādāyopāvṛtto bhrātṛnuvāca
mayā:’yaṃ vṛta upādhyāyo yadayaṃ
brūyāttatkāryamavicārayadbhirbhavadbhiriti |
tenaivamuktā bhrātarastasya tathā cakruḥ |
sa tathā bhrātr̥̄nsaṃdiśya takṣaśilāṃ pratyabhipratasthe
taṃ ca deśaṃ vaśe sthāpayāmāsa ||20||

Preso con sé il Purohita, tornato diceva ai fratelli: “Ho scelto costui come precettore, qualunque cosa comanderà sia fatta senza domande”. Da lui avvertiti, i fratelli fecero come richiesto. Date queste istruzioni, marciò contro Takshashila e conquistò quel paese.

Storia di Aruni

एतस्मिन्नन्तरे कश्चिदृषिर्धौम्यो
नामापोदस्तस्य शिष्यास्त्रयो बभूवुः ॥२१॥
etasminnantare kaścidṛṣirdhaumyo
nāmāpodastasya śiṣyāstrayo babhūvuḥ ||21||

In quel luogo c’era un Rishi chiamato Ayoda Dhaumya. Costui aveva tre discepoli, Upamanyu, Aruni e Veda.

उपमन्युरारुणिर्बैदश्चेति स एकं
शिष्यंमारुणिं पाञ्चाल्यं प्रेषयामास
गच्छ केदारखण्डं बधानेति ॥२२॥
upamanyurāruṇirbaidaśceti sa ekaṃ
śiṣyaṃmāruṇiṃ pāñcālyaṃ preṣayāmāsa
gaccha kedārakhaṇḍaṃ badhāneti ||22||

Egli comandava al discepolo Aruni di Panchala: “Vai a chiudere la breccia sul campo.”

स उपाध्यायेन संदिष्ट आरुणिः पाञ्चाल्यस्तत्र
गत्वा तत्केदारखण्डं बद्धुं नाशकत् ।
स क्लिश्यमानोऽपश्यदुपायं भवत्वेवं करिष्यामीति ॥२३॥
sa upādhyāyena saṃdiṣṭa āruṇiḥ pāñcālyastatra
gatvā tatkedārakhaṇḍaṃ baddhuṃ nāśakat |
sa kliśyamāno:’paśyadupāyaṃ bhavatvevaṃ kariṣyāmīti ||23||

Così per ordine del maestro, Aruni di Panchala raggiunse il posto, ma non riuscì a chiudere l’argine del campo. Molto dispiaciuto trovò un modo, pensò: “Così farò”.

स तत्र संविवेश केदारखण्डे शयाने
व तथा तस्मिंस्तदुदकं तस्थौ ॥२४॥
sa tatra saṃviveśa kedārakhaṇḍe śayāne
va tathā tasmiṃstadudakaṃ tasthau ||24||

Quindi entrato nel canale, sdraiato col proprio corpo fermava l’acqua.

ततः कदाचिदुपाध्याय आपोदो धौम्यः
शिष्यावपृच्छत् क्व आरुणिः पाञ्चाल्यो गत इति ॥२५॥
tataḥ kadācidupādhyāya āpodo dhaumyaḥ
śiṣyāvapṛcchat kva āruṇiḥ pāñcālyo gata iti ||25||

Qualche tempo dopo, il maestro Ayoda-Dhaumya chiedeva ai discepoli: “Dov’è Aruni di Panchala?”

तौ तं प्रत्यूचतुर्भगवंस्त्वयैव
प्रेषितो गच्छ केदारखण्डं बधानेति ।
स एवमुक्तस्तौ शिष्यौ प्रत्युवाच तस्मात्तत्र
सर्वे गच्छामो यत्र स गत इति ॥२६॥
tau taṃ pratyūcaturbhagavaṃstvayaiva
preṣito gaccha kedārakhaṇḍaṃ badhāneti |
sa evamuktastau śiṣyau pratyuvāca tasmāttatra
sarve gacchāmo yatra sa gata iti ||26||

“Bhagavan, è stato inviato da te per chiudere la breccia nel campo”. Udite quelle parole allora rispondeva ai discepoli: “Andiamo tutti dove egli è”.

स तत्र गत्वा तस्याह्वानाय शब्दं चकारः ।
भो आरुणे पाञ्चाल्य क्वासि वत्सैहीति ॥२७॥
sa tatra gatvā tasyāhvānāya śabdaṃ cakāraḥ |
bho āruṇe pāñcālya kvāsi vatsaihīti ||27||

Raggiunto il campo, per cercarlo gridò: “Ohi, Aruni di Panchala dove sei? Vieni ragazzo.”

स तच्छ्रुत्वा आरुणिरुपाध्यायवाक्यं तस्मात् केदारखण्डात्
सहसोत्थाय तम् उपाध्यायम् उपतस्थे॥२८॥
sa tacchrutvā āruṇirupādhyāyavākyaṃ tasmāt kedārakhaṇḍāt
sahasotthāya tam upādhyāyam upatasthe||28||

Udita la voce del precettore, rapidamente Aruni si alzò dalla breccia per fermarsi davanti al maestro.

प्रोवाच चैनमयमस्म्यत्र केदारखण्डे
निःसरमाणमुदकमवारणीयं संरोद्धुं संविष्टो
भगवच्छब्दं श्रुत्वैव सहसा विदार्य
केदारखण्डं भवन्तमुपस्थितः ॥२९॥
provāca cainamayamasmyatra kedārakhaṇḍe
niḥsaramāṇamudakamavāraṇīyaṃ saṃroddhuṃ saṃviṣṭo
bhagavacchabdaṃ śrutvaiva sahasā vidārya
kedārakhaṇḍaṃ bhavantamupasthitaḥ ||29||

Quindi disse: “Ero nella breccia per fermare l’acqua. Questo è il mezzo usato per fermarla. Ma quando ho udito la voce del Bhagavan, lasciato il canale mi sono mostrato.

तदभिवादये भगवन्तमाज्ञापयतु
भवान्कमर्थं करवाणीति ॥३०॥
tadabhivādaye bhagavantamājñāpayatu
bhavānkamarthaṃ karavāṇīti ||30||

Ti saluto o Bhagavan, o signore, ora cosa devo fare?”

स एवमुक्त उपाध्यायः प्रत्युवाच
यस्माद्भवान्केदारखण्डं
विदार्योत्थितस्तस्मादुद्दालक एवनाम्ना
भवान्भविष्यतीत्युपाध्यायेनानुगृहीतः ॥३१॥
sa evamukta upādhyāyaḥ pratyuvāca
yasmādbhavānkedārakhaṇḍaṃ
vidāryotthitastasmāduddālaka evanāmnā
bhavānbhaviṣyatītyupādhyāyenānugṛhītaḥ ||31||

Il precettore disse: “Poiché alzandoti hai aperto il canale, il tuo nome sarà Uddalaka”. Questo fu benedetto dal maestro.

यस्माच्च त्वया मद्वचनमनुष्ठितं
तस्माच्छ्रेयोऽवाप्स्यसि ।
सर्वे च ते वेदाः प्रतिभास्यन्ति
सर्वाणि च धर्मशास्त्राणीति ॥३२॥
yasmācca tvayā madvacanamanuṣṭhitaṃ |
tasmācchreyo:’vāpsyasi
sarve ca te vedāḥ pratibhāsyanti
sarvāṇi ca dharmaśāstrāṇīti ||32||

“E poiché hai obbedito al mio comando otterrai buona fortuna. Tutti i Veda risplenderanno in te e così tutti i Dharma Shastra.”

स एवमुक्त उपाध्यायेनेष्टं देशं जगाम ॥३३॥
sa evamukta upādhyāyeneṣṭaṃ deśaṃ jagāma ||33||

Così benedetto dal precettore, si diresse dove il suo cuore desiderava andare.

Storia di Upamanyu

अथापरः शिष्यस्तस्यैवापोदस्य
धौम्यस्योपमन्युर्नाम ।
तं चोपाध्यायः प्रेषयामास
वत्सोपमन्यो गा रक्षस्वेति ॥३४॥
athāparaḥ śiṣyastasyaivāpodasya
dhaumyasyopamanyurnāma |
taṃ copādhyāyaḥ preṣayāmāsa
vatsopamanyo gā rakṣasveti ||34||

Un altro discepolo di Ayoda Dhaumya si chiamava Upamanyu, a lui il precettore ordinava: “Vai figlio mio, prenditi cura delle vacche”.

स उपाध्यायवचनादरक्षद्गाः स
चाहनि गा रक्षित्वा दिवसक्षये
गुरुगृहमागम्योपाध्यायस्याग्रतः
स्थित्वा नमश्चक्रे ॥३५॥
sa upādhyāyavacanādarakṣadgāḥ sa
cāhani gā rakṣitvā divasakṣaye
gurugṛhamāgamyopādhyāyasyāgrataḥ
sthitvā namaścakre ||35||

Come ordinato dal precettore andò ad accudire le vacche. Di giorno custodiva le vacche e al tramonto tornava. Fermandosi davanti al maestro lo salutava.

तमुपाध्यायः पीवानमपश्यदुवाच
चैनं वत्सोपमन्यो केन
वृत्तिं कल्पयसि पीवानसि दृढमिति ॥३६॥
tamupādhyāyaḥ pīvānamapaśyaduvāca
cainaṃ vatsopamanyo kena
vṛttiṃ kalpayasi pīvānasi dṛḍhamiti ||36||

Il precettore vedendolo pasciuto gli chiese: “Upamanyu, figlio mio, con quale cibo ti mantieni? Sei piuttosto grasso.”

स उपाध्यायं प्रत्युवाच भो भैक्ष्येण वृत्तिं
कल्पयामीति तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ॥३७॥
sa upādhyāyaṃ pratyuvāca bho bhaikṣyeṇa vṛttiṃ
kalpayāmīti tamupādhyāyaḥ pratyuvāca ||37||

Lui rispose al precettore: “Mi sostengo con l’elemosina”. A lui il maestro disse:

मय्यनिवेद्य बैक्ष्यं नीपयोक्तव्यमिति ।
स तथेत्युक्तो भैक्ष्यं चरित्वोणध्यायन्यवेदयत् ॥३८॥
mayyanivedya baikṣyaṃ nīpayoktavyamiti |
sa tathetyukto bhaikṣyaṃ caritvoṇadhyāyanyavedayat ||38||

“Non puoi consumare l’elemosina senza mostrarmela”. Egli rispose: “Così sia!” E il precettore prese tutto ciò che aveva.

स तस्मादुपाध्यायः सर्वमेव भैक्ष्यमगृह्णात् ।
स तथेत्युक्तः पुनररक्षद्गा अहनि रक्षित्वा निशामुखे
गुरुकुलमागम्य गुरोरग्रतःस्थित्वा नमश्चक्रे ॥३९॥
sa tasmādupādhyāyaḥ sarvameva bhaikṣyamagṛhṇāt |
sa tathetyuktaḥ punararakṣadgā ahani rakṣitvā niśāmukhe
gurukulamāgamya guroragrataḥsthitvā namaścakre ||39||

Così trattato, di nuovo andava a custodire le vacche. Dopo averle accudite tornava e si fermava davanti al maestro salutandolo.

तमुपाध्यायस्तथापि पीवानमेव दृष्ट्वोवाच ।
वत्सोपमन्यो सर्वमशेषतस्ते भैक्ष्यं
गृह्णामि केनेदानीं वृत्तिं कल्पयसीति ॥४०॥
tamupādhyāyastathāpi pīvānameva dṛṣṭvovāca |
vatsopamanyo sarvamaśeṣataste bhaikṣyaṃ
gṛhṇāmi kenedānīṃ vṛttiṃ kalpayasīti ||40||

Il precettore, vedendolo ancora paffuto gli diceva: “Upamanyu, figlio mio, prendo tutta l’elemosina, cosa mangi per sostenerti?”

स एवमुक्त उपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भगवते निवेद्य पूर्वमपरं चरामि तेन
वृत्तिं कल्पयामीति तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ॥४१॥
sa evamukta upādhyāyaṃ pratyuvāca |
bhagavate nivedya pūrvamaparaṃ carāmi tena
vṛttiṃ kalpayāmīti tamupādhyāyaḥ pratyuvāca ||41||

Interrogato in tal modo, rispose al maestro: “Bhagavan, dopo aver consegnato tutto, una seconda volta ho mendicato. Con quel cibo mi sono nutrito”. Il maestro disse:

नैषा न्याय्या गुरुवृत्तिरन्येषामपि भैक्ष्योपजीविनां
वृत्त्युपरोधं करोषि इत्येवं वर्तमानो लुब्धोऽसीति ॥४२॥
naiṣā nyāyyā guruvṛttiranyeṣāmapi bhaikṣyopajīvināṃ
vṛttyuparodhaṃ karoṣi ityevaṃ vartamāno lubdho:’sīti ||42||

“Non è questo il modo di obbedire al Guru. Così agendo impedisci il sostegno degli altri, sei avido”.

स तथेत्युक्त्वा गा अरक्षद्रक्षित्वाच
पुनरुपाध्यायगृहमागम्योपाध्यायस्याग्रतः
स्थित्वा नमश्चक्रे ॥४३॥
sa tathetyuktvā gā arakṣadrakṣitvāca
punarupādhyāyagṛhamāgamyopādhyāyasyāgrataḥ
sthitvā namaścakre ||43||

Dopo aver acconsentito di nuovo partiva per accudire le vacche. Avendole custodite, tornava e si fermava davanti al maestro per salutarlo.

तमुपाध्यायस्तथापि पीवानमेव दृष्ट्वा पुनरुवाच ।
वत्सोपमन्यो अहं ते सर्वं भैक्ष्यं गृह्णामि न
चान्यच्चरसि पीवानसि भृशं केन वृत्तिं कल्पयसीति ॥४४॥
tamupādhyāyastathāpi pīvānameva dṛṣṭvā punaruvāca |
vatsopamanyo ahaṃ te sarvaṃ bhaikṣyaṃ gṛhṇāmi na
cānyaccarasi pīvānasi bhṛśaṃ kena vṛttiṃ kalpayasīti ||44||

Vedendolo ancora pasciuto il maestro di nuovo disse: “Upamanyu, prendo tutta l’elemosina e non esci una seconda volta. Con quale cibo ti sostieni?”

स एवमुक्तस्तमुपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भो एतासां गवां पयसा वृत्तिं कल्पयामीति ।
तमुवाचोपाध्यायो नैतन्न्याय्यं पय
उपयोक्तुं भवतो मया नाभ्यनुज्ञातमिति ॥४५॥
sa evamuktastamupādhyāyaṃ pratyuvāca |
bho etāsāṃ gavāṃ payasā vṛttiṃ kalpayāmīti |
tamuvācopādhyāyo naitannyāyyaṃ paya
upayoktuṃ bhavato mayā nābhyanujñātamiti ||45||

Così interrogato rispose: “Mi sostengo bevendo dalle vacche”. Il maestro disse: “Senza il mio consenso non puoi bere il latte”.

स तथेति प्रतिज्ञाय गा रक्षित्वा पुनरुपाध्यायगृहमेत्य
गुरोरग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥४६॥
sa tatheti pratijñāya gā rakṣitvā punarupādhyāyagṛhametya
guroragrataḥ sthitvā namaścakre ||46||

Promettendo di si, di nuovo custodì le vacche, di nuovo tornava e di nuovo fermo davanti al maestro lo salutava.

तमुपाध्यायः पीवानमेव दृष्ट्वोवाच ।
वत्सोपमन्यो भैक्ष्यं नाश्नासि न चान्यच्चरसि पयो न
पिबसि पीवानसि भृशं केनेदानीं वृत्तिं कल्पयसीति ॥४७॥
tamupādhyāyaḥ pīvānameva dṛṣṭvovāca |
vatsopamanyo bhaikṣyaṃ nāśnāsi na cānyaccarasi payo na
pibasi pīvānasi bhṛśaṃ kenedānīṃ vṛttiṃ kalpayasīti ||47||

Vedendolo ancora grasso, il maestro chiese: “Non ti nutri con l’elemosina, né una seconda volta esci, né bevi il latte, ma sei ben nutrito. Con quale cibo ti mantieni?

स एवमुक्त उपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भोः फेनं पिबापि यमिमे वत्सा
मातॄणां स्तनात्पिबन्त उद्गिरन्ति ॥४८॥
sa evamukta upādhyāyaṃ pratyuvāca |
bhoḥ phenaṃ pibāpi yamime vatsā
mātr̥̄ṇāṃ stanātpibanta udgiranti ||48||

Così interrogato rispose al maestro: “Ora bevo la schiuma che i vitelli emettono quando succhiano le mammelle delle madri”.

तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ।
एते त्वदनुकम्पया गुणवन्तो वत्साः
प्रभूततरं फेनमुद्गिरन्ति ।
तदेषामपि वत्सानां वृत्त्युपरोधं करोष्येवं वर्तमानः ।
फेनमपि भवान्न पातुमर्हतीति स तथेति
प्रतिश्रुत्य निराहारः पुनररक्षद्गाः ॥४९॥
tamupādhyāyaḥ pratyuvāca |
ete tvadanukampayā guṇavanto vatsāḥ
prabhūtataraṃ phenamudgiranti |
tadeṣāmapi vatsānāṃ vṛttyuparodhaṃ karoṣyevaṃ vartamānaḥ |
phenamapi bhavānna pātumarhatīti sa tatheti
pratiśrutya nirāhāraḥ punararakṣadgāḥ ||49||

Il maestro rispose: “Questi buoni vitelli, per compassione buttano fuori molta schiuma. Così facendo ostacoli il pasto completo dei vitelli. Non è giusto che tu beva la schiuma”. Promesso di si, digiunando custodiva le vacche.

Upamanyu diviene cieco

तथा प्रतिषिद्धो भैक्ष्यं नाश्नाति नचान्यच्चरति
पयो न पिबति फेनं नोपयुह्क्ते स
कदाचिदरण्ये क्षुधार्तोऽर्कपत्राण्यभक्षयत् ॥५०॥
tathā pratiṣiddho bhaikṣyaṃ nāśnāti nacānyaccarati
payo na pibati phenaṃ nopayuhkte sa
kadācidaraṇye kṣudhārto:’rkapatrāṇyabhakṣayat ||50||

Così impedito dal maestro, non tratteneva l’elemosina, né una seconda volta usciva, né il latte beveva, né con la schiuma si nutriva. Nella foresta un giorno, affamato mangiava le foglie dell’albero di Arka.

स तैर् अर्कपत्रैर् भक्षितैः क्ष्आरकट्ऊष्ण्अविपाकिभिश्
चक्षुष्य् उपहतो ’न्धो ’भवत् ।
ततः सोऽन्धोऽपि चङ्क्रम्यमाणः कूपेऽपतत् ॥५१॥
sa tair arkapatrair bhakṣitaiḥ kṣārakaṭūṣṇavipākibhiś
cakṣuṣy upahato ’ndho ’bhavat |
tataḥ so:’ndho:’pi caṅkramyamāṇaḥ kūpe:’patat ||51||

Mangiate le foglie di Arka i suoi occhi furono colpiti dall’acido pungente e divenne cieco. Così vagando cadde in un buco.

अथ तस्मिन्ननागच्छति सूर्ये चास्ताचलावलम्बिनि
उपाध्यायः शिष्यानवोचत् ॥५२॥
atha tasminnanāgacchati sūrye cāstācalāvalambini
upādhyāyaḥ śiṣyānavocat ||52||

Poiché quel giorno non fece ritorno, il maestro disse ai discepoli:

मयोपमन्युः सर्वतः प्रतिषिद्धः स
नियतं कुपितस्ततो नागच्छति चिरगतस्त्विति ।
ततोऽन्वेष्य इत्येवमुक्त्वा शिष्यैः
सार्धमरण्यं गत्वा तस्याह्वानाय शब्दं
चकार भो उपमन्यो क्वासि वत्सैहीति ॥५३॥
mayopamanyuḥ sarvataḥ pratiṣiddhaḥ sa
niyataṃ kupitastato nāgacchati ciragatastviti |
tato:’nveṣya ityevamuktvā śiṣyaiḥ
sārdhamaraṇyaṃ gatvā tasyāhvānāya śabdaṃ
cakāra bho upamanyo kvāsi vatsaihīti ||53||

“Da me proibito di ogni cosa, Upamanyu fu sempre rimproverato e per timore non è ancora tornato”. Così avendo parlato, raggiunta la foresta chiamava Upamanyu: “Ohi! dove sei dunque Upamanyu? Vieni figlio mio”.

स उपाध्यायस्य आह्वानवचनं श्रुत्वा
प्रत्युवाचोच्चैरयमस्मिन्कूपे पतितोऽहमिति ।
तमुपाध्यायः प्रत्युवाच कथं
त्वमस्मिन्कूपे पतित इति ॥५४॥
sa upādhyāyasya āhvānavacanaṃ śrutvā
pratyuvācoccairayamasminkūpe patito:’hamiti |
tamupādhyāyaḥ pratyuvāca kathaṃ
tvamasminkūpe patita iti ||54||

Udito il richiamo del maestro, forte rispose: “Ahimè maestro, sono caduto in questo buco”. Il maestro a lui disse: “Come hai fatto a cadere nel buco?”

स उपाध्यायं प्रत्युवाच अर्कपत्राणि
भक्षयित्वान्धीभूतोस्म्यतश्चङ्क्रम्यमाणः कूपे पतित इति ।
तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ॥५५॥
sa upādhyāyaṃ pratyuvāca arkapatrāṇi
bhakṣayitvāndhībhūtosmyataścaṅkramyamāṇaḥ kūpe patita iti |
tamupādhyāyaḥ pratyuvāca ||55||

Egli rispose al precettore: “Mangiando le foglie dell’albero Arka sono diventato cieco, quindi sono caduto nel buco”. Il maestro disse:

Upamanyu evoca gli Ashwini

अश्विनौ स्तुहि तौ देवभिषजौ
त्वां चक्षुष्मन्तं कर्ताराविति ।
स एवमुक्त उपाध्यायेनोपमन्युः
स्तोतुमुपचक्रमे देवावश्विनौ वाग्भिर्ऋग्भिः ॥५६॥
aśvinau stuhi tau devabhiṣajau
tvāṃ cakṣuṣmantaṃ kartārāviti |
sa evamukta upādhyāyenopamanyuḥ
stotumupacakrame devāvaśvinau vāgbhirṛgbhiḥ ||56||

“Invoca gli Ashvini, i due medici dei Deva ti restituiranno la vista”. Così comandato, Upamanyu iniziò ad invocare i Deva Ashvini con formule sacre.

प्रपूर्वगौ पूर्वजौ चित्रभानू
गिरा वां शंसामि तपसा ह्यनन्तौ ।
दिव्यौ सुपर्णौ विरजौ विमाना-
वधिक्षिपन्तौ भुवनानि विश्वा ॥५७॥
prapūrvagau pūrvajau citrabhānū
girā vāṃ śaṃsāmi tapasā hyanantau |
divyau suparṇau virajau vimānā-
vadhikṣipantau bhuvanāni viśvā ||57||

“Fin dall’inizio esistenti, primigeni, luminosi, con formule io vi invoco, o infiniti splendori, voi due alati divini, puri medici che proteggete tutti gli esseri,

हिरण्मयौ शकुनी सांपरायौ
नासत्यदस्रौ सुनसौ वैजयन्तौ ।
शुक्लं वयन्तौ तरसा सुवेमा-
वधिव्ययन्तावसितं विवस्वतः ॥५८॥
hiraṇmayau śakunī sāṃparāyau
nāsatyadasrau sunasau vaijayantau |
śuklaṃ vayantau tarasā suvemā-
vadhivyayantāvasitaṃ vivasvataḥ ||58||

uccelli d’oro, aiuto nelle difficoltà, o sinceri Ashvini dai bei nasi, insegne di vittoria, voi due intessendo rapidi la luce, con arte ne ricoprite lo scuro Sole,

ग्रस्तां सुपर्णस्य बलेन वर्तिका-
ममुञ्चतामश्विनौ सौभगाय ।
तावत्सुवृत्तावनमं तमाय या-
वसत्तमा गा अरुणा उदावहत् ॥५९॥
grastāṃ suparṇasya balena vartikā-
mamuñcatāmaśvinau saubhagāya |
tāvatsuvṛttāvanamaṃ tamāya yā-
vasattamā gā aruṇā udāvahat ||59||

per la gioia di tutti i colori ingoiati dalla forza della notte i due Ashvini liberano, finché voi virtuosi con la vostra Maya vi impegnate a spingere i supremi rossastri buoi,

षष्टिश्च गावस्त्रिशताश्च धेनव
एकं वत्सं सुवते तं दुहन्ति ।
नानागोष्ठा विहिता एकदोहना-
स्तावश्विनौ दुहतो घर्ममुक्थ्यम् ॥६०॥
ṣaṣṭiśca gāvastriśatāśca dhenava
ekaṃ vatsaṃ suvate taṃ duhanti |
nānāgoṣṭhā vihitā ekadohanā-
stāvaśvinau duhato gharmamukthyam ||60||

trecento sessanta vacche da latte generano un solo vitello e lo allattano, distribuite in varie stalle dando un solo latte, i due Ashvini mungono l’offerta giornaliera,

एकां नाभिं सप्त सथा अराः श्रिताः
प्रधिष्वन्या विंशतिरर्पिता अराः ।
अनेमि चक्रं परिवर्ततेऽजरं
मायाऽश्विनौ समनक्ति चर्षणी ॥६१॥
ekāṃ nābhiṃ sapta sathā arāḥ śritāḥ
pradhiṣvanyā viṃśatirarpitā arāḥ |
anemi cakraṃ parivartate:’jaraṃ
māyā:’śvinau samanakti carṣaṇī ||61||

settecento raggi sono infissi in un solo centro, e altri venti raggi sul cerchio, con la Maya girano questa eterna ruota senza limite, per il bene degli uomini,

एकं चक्रं वर्तते द्वादशारं
षण्णाभिमेकाक्षममृतस्य धारणम् ।
यस्मिन्देवा अधि विश्वे विषक्ता-
स्तावश्विनौ मुञ्चतो मा विषीदतम् ॥६२॥
ekaṃ cakraṃ vartate dvādaśāraṃ
ṣaṇṇābhimekākṣamamṛtasya dhāraṇam |
yasmindevā adhi viśve viṣaktā-
stāvaśvinau muñcato mā viṣīdatam ||62||

una sola ruota con dodici raggi e sei centri sul dorso gira su un solo asse e sulla mammella di Amrita, a questa interamente gli dèi sono attaccati, i due Ashvini versandola mai si stancano

अश्विनाविन्दुममृतं वृत्तभूयौ
तिरोधत्तामश्विनौ दासपत्नी ।
हित्वा गिरिमश्विनौ गामुदाचरन्तौ
तद्वृष्टिमह्नात्प्रस्थितौ बलस्य ॥६३॥
aśvināvindumamṛtaṃ vṛttabhūyau
tirodhattāmaśvinau dāsapatnī |
hitvā girimaśvinau gāmudācarantau
tadvṛṣṭimahnātprasthitau balasya ||63||

gli Ashvini divenuti i fornitori dell’Amrita per Indra, voi Ashvini avete sconfitto i Dasapatni, gli Ashvini rompendo la nube hanno sollevato la Terra, dalla grande pioggia uscita dal buco,

युवां दिशो जनयथो दशाग्रे
समानं मूर्ध्नि रथयानं वियन्ति ।
तासां यातमृषयोऽनुप्रयान्ति
देवा मनुष्याः क्षितिमाचरन्ति ॥६४॥
yuvāṃ diśo janayatho daśāgre
samānaṃ mūrdhni rathayānaṃ viyanti |
tāsāṃ yātamṛṣayo:’nuprayānti
devā manuṣyāḥ kṣitimācaranti ||64||

voi due avete generato le dieci principali direzioni, l’aria vitale in bocca e col carro i cieli, la guida di esse i Rishi seguono, gli dèi e gli uomini trovano la loro meta,

युवां वर्णान्विकुरुथो विश्वरूपां-
स्तेऽधिक्षियन्ते भुवनानि विश्वा ।
ते भानवोऽप्यनुसृताश्चरन्ति
देवा मनुष्याः क्षितिमाचरन्ति ॥६५॥
yuvāṃ varṇānvikurutho viśvarūpāṃ-
ste:’dhikṣiyante bhuvanāni viśvā |
te bhānavo:’pyanusṛtāścaranti
devā manuṣyāḥ kṣitimācaranti ||65||

voi due create i colori di tutti i generi, e questi hanno prodotto tutti gli enti, e uomini e dèi si muovono seguendo le stelle e trovano la loro meta,

तौ नासत्यावश्विनौ वां महेऽहं
स्रजं च यां बिभृथः पुष्करस्य ।
तौ नासत्वावमृतावृतावृधा-
वृते देवास्तत्प्रपदे न सूते ॥६६॥
tau nāsatyāvaśvinau vāṃ mahe:’haṃ
srajaṃ ca yāṃ bibhṛthaḥ puṣkarasya |
tau nāsatvāvamṛtāvṛtāvṛdhā-
vṛte devāstatprapade na sūte ||66||

io ho dato a voi due, amichevoli Ashvini la ghirlanda di loti che portate, voi due amici che li rendete felici con l’Amrita, e la dea al momento giusto genera,

मुखेन गर्भं लभतां युवानौ
गतासुरेतत्प्रपदेन सूते ।
सद्यो जातो मातरमत्ति गर्भ-
स्तावश्विनौ मुञ्चथौ जीवसे गाम् ॥६७॥
mukhena garbhaṃ labhatāṃ yuvānau
gatāsuretatprapadena sūte |
sadyo jāto mātaramatti garbha-
stāvaśvinau muñcathau jīvase gām ||67||

e voi due giovani con la bocca prendete il bimbo, e morto lei lo genera di nuovo, e il bimbo ogni giorno si nutre dalla madre, e i due Ashvini liberano facendo vivere le vacche.

Upamanyu riacquista la vista

सौतिरुवाच ।
एवमृग्भिश्चान्यैरस्तुवत् ।
इत्येवं तेनाभिष्टुतावश्विनावाजग्मतुराहतुश्चैं
प्रीतौ स्व एष तेऽपूपोशानैनमिति ॥६८॥
sautiruvāca |
evamṛgbhiścānyairastuvat |
ityevaṃ tenābhiṣṭutāvaśvināvājagmaturāhatuścaiṃ
prītau sva eṣa te:’pūpośānainamiti ||68||

Sauti disse: Da lui evocati i due Ashvini vennero, quindi dissero: “Siamo contenti, prendi questa focaccia e mangia”.

स एवमुक्तः प्रत्युवाच नानृतमूचतुर्भगवन्तौ
नत्वहमेतमपूपमुपयोक्तुमुत्सहे गुरवेऽनिवेद्येति ॥६९॥
sa evamuktaḥ pratyuvāca nānṛtamūcaturbhagavantau
natvahametamapūpamupayoktumutsahe gurave:’nivedyeti ||69||

Udite quelle parole egli rispose: “le vostre parole non sono mai false. Ma non posso mangiare questa focaccia senza che lo sappia il mio precettore.”

ततस्तमश्विनावूचतुः ।
आवाभ्यां पुरस्ताद्भवत
उपाध्यायेनैवमेवाभिष्टुताभ्यामपूपोदत्त
उपयुक्तः स तेनानिवेद्य गुरवे त्वमपि
तथैव कुरुष्व यथा कृतमुपाध्यायेनेति ॥७०॥
tatastamaśvināvūcatuḥ |
āvābhyāṃ purastādbhavata
upādhyāyenaivamevābhiṣṭutābhyāmapūpodatta
upayuktaḥ sa tenānivedya gurave tvamapi
tathaiva kuruṣva yathā kṛtamupādhyāyeneti ||70||

I due Ashvini dissero: “Anche il tuo maestro una volta ci ha evocato, e compiaciuti demmo la focaccia, puoi mangiarla senza il permesso del Guru come il tuo maestro fece.

स एवमुक्तः प्रत्युवाच एतत्प्रत्यनुनये
भवन्तावश्विनौ नोत्सहेऽहमनिवेद्य
गुरवेऽपूपमुपयोक्तुमिति ॥७१॥
sa evamuktaḥ pratyuvāca etatpratyanunaye
bhavantāvaśvinau notsahe:’hamanivedya
gurave:’pūpamupayoktumiti ||71||

Udite quelle parole di nuovo rispondeva: “O Ashvini, vi chiedo perdono. Non posso mangiare senza il permesso del maestro”.

तमश्विनावाहतुः प्रीतौ स्वस्तवानया गुरुभक्त्या ।
उपाध्यायस्य ते कार्ष्णायसा दन्ता भवतोऽपि हिरण्मया
भविष्यन्ति चक्षुष्मांश्च भविष्यसि श्रेयश्चावाप्स्यसीति ॥७२॥
tamaśvināvāhatuḥ prītau svastavānayā gurubhaktyā |
upādhyāyasya te kārṣṇāyasā dantā bhavato:’pi hiraṇmayā
bhaviṣyanti cakṣuṣmāṃśca bhaviṣyasi śreyaścāvāpsyasīti ||72||

I due Ashvini dissero: “Siamo lieti di questa obbedienza al tuo precettore. I denti del tuo maestro sono di ferro, i tuoi sono d’oro. La tua vista tornerà e fortuna otterrai.”

स ऎवम् उक्तॊ ’श्विभ्यां लब्धचक्ष्उर् उपाध्यायसकाशम्
आगम्यॊपाध्यायम् अभिवाद्याचचक्षॆ ॥७३॥
sa evam ukto ’śvibhyāṁ labdhacakṣur upādhyāyasakāśam
āgamyopādhyāyam abhivādyācacakṣe ||73||

Detto questo, riebbe la vista dagli Ashvini. Tornato dal maestro, salutandolo lo informava.

आचचक्षे च स चास्य प्रीतिमान्बभूव ॥७४॥
ācacakṣe ca sa cāsya prītimānbabhūva ||74||

E per lui fu molto felice.

आह चैनं यथाऽश्विनावाहतुस्तथा
त्वं श्रेयोऽवाप्स्यसीति ॥७५॥
āha cainaṃ yathā:’śvināvāhatustathā
tvaṃ śreyo:’vāpsyasīti ||75||

E gli disse: “Come gli Ashvini hanno detto otterrai il meglio.

सर्वे च ते वेदाःप्रतिभास्यन्ति सर्वाणि च धर्मशास्त्राणीति ।
एषा तस्यापि परीक्षोपमन्न्योः ॥७६॥
sarve ca te vedāḥpratibhāsyanti sarvāṇi ca dharmaśāstrāṇīti |
eṣā tasyāpi parīkṣopamannyoḥ ||76||

Tutti i Veda, come i Dharma Shastra brilleranno in te”. Questa fu la prova di Upamanyu.

Storia di Veda

अथापरः शिष्यस्तस्यैवापोदस्य धौम्यस्य
बैदो नाम तमुपाध्यायः समादिदेश वत्स
बैद इहास्यतां तावन्मम गृहे कंचित्कालं
शुश्रूषुणा च भवितव्यं श्रेयस्ते भविष्यतीति ॥७७॥
athāparaḥ śiṣyastasyaivāpodasya dhaumyasya
baido nāma tamupādhyāyaḥ samādideśa vatsa
baida ihāsyatāṃ tāvanmama gṛhe kaṃcitkālaṃ
śuśrūṣuṇā ca bhavitavyaṃ śreyaste bhaviṣyatīti ||77||

L’altro allievo di Ayoda Dhaumya si chiamava Veda. A lui il maestro ordinava: “Veda, figlio mio, rimani qui, per qualche tempo servi la mia casa, tutto sarà a tuo vantaggio”.

स तथेत्युक्त्वा गुरुकुले दीर्घकालं
गुरुशुश्रूषणपरोऽवसत् ।
गौरिव नित्यं गुरुणा धूर्षु नियोज्यमानः
शीतोष्णक्षुत्तृष्णादुःखसहः सर्वत्राप्रतिकूलस्तस्य
महतात्कालेन गुरुः परितोषं जगाम ॥७८॥
sa tathetyuktvā gurukule dīrghakālaṃ
guruśuśrūṣaṇaparo:’vasat |
gauriva nityaṃ guruṇā dhūrṣu niyojyamānaḥ
śītoṣṇakṣuttṛṣṇāduḥkhasahaḥ sarvatrāpratikūlastasya
mahatātkālena guruḥ paritoṣaṃ jagāma ||78||

Sentito questo, intento al suo servizio rimase a lungo nella casa del maestro. Come un bue sotto il peso del giogo, sopportava caldo, freddo, fame e sete, alla fine il precettore fu soddisfatto.

तत्परितोषाच्च श्रेयः सर्वज्ञतां चावाप ।
एषा तस्यापि परीक्षा बैदस्य ॥७९॥
tatparitoṣācca śreyaḥ sarvajñatāṃ cāvāpa |
eṣā tasyāpi parīkṣā vedasya ||79||

“Per avermi appagato ottieni dunque il meglio di ogni conoscenza”. Questa fu la prova per Veda.

स उपाध्यायेनानुज्ञातः
समावृत्तस्तस्माद्गुरुकुलवासाद्गृहाश्रमं प्रत्यपद्यत ।
तस्यापि स्वगृहे वसतस्त्रयः शिष्या बभूवुः स शिष्यान्न
किंचिदुवाच कर्म वा क्रियतां गुरुशुश्रूषा वेति ।
दुःखाभिज्ञो हि गुरुकुलवासस्य
शिष्यान्परिक्लेशेन योजयितुं नेयेष ॥८०॥
samāvṛttastasmādgurukulavāsādgṛhāśramaṃ pratyapadyata |
tasyāpi svagṛhe vasatastrayaḥ śiṣyā babhūvuḥ sa śiṣyānna
kiṃciduvāca karma vā kriyatāṃ guruśuśrūṣā veti |
duḥkhābhijño hi gurukulavāsasya
śiṣyānparikleśena yojayituṃ neyeṣa ||80||
sa upādhyāyenānujñātaḥ

Con il permesso del precettore, lasciata la residenza del maestro, tornava a casa. Nella sua dimora accolse tre discepoli. Ma mai chiese loro di svolgere alcun lavoro o di servirlo in alcun modo. Sapendo quanto duro fosse abitare nella casa del Guru, non imponeva fatica ai discepoli.

Storia di Utanka

अथ कस्मिंश्चित्काले बैदं ब्राह्मणं जनमेजयः
पौष्यश्च क्षत्रियावुपेत्योपाध्यायं वरयाञ्चक्रतुः ॥८१॥
atha kasmiṃścitkāle baidaṃ brāhmaṇaṃ janamejayaḥ
pauṣyaśca kṣatriyāvupetyopādhyāyaṃ varayāñcakratuḥ ||81||

Una volta i due Kshatrya Janamejaya e Paushya scelsero il Brahmana Veda come maestro.

स कदाचिद्याज्यकार्येणाभिप्रस्थित
उत्तङ्कनामानं शिष्यं नियोजयामास ॥८२॥
sa kadācidyājyakāryeṇābhiprasthita
uttaṅkanāmānaṃ śiṣyaṃ niyojayāmāsa ||82||

Un giorno, mentre stava per partire per compiere un sacrificio, chiamò uno dei suoi allievi di nome Uttanka.

भोयत्किंचिदस्मद्गृहे परिहीयते
तदिच्छाम्यहमपरिहीयमानं भवता
क्रियमाणमिति स एवं प्रतिसंदिश्योत्तङ्कं
बैदः प्रवासं जगाम ॥८३॥
bhoyatkiṃcidasmadgṛhe parihīyate
tadicchāmyahamaparihīyamānaṃ bhavatā
kriyamāṇamiti sa evaṃ pratisaṃdiśyottaṅkaṃ
baidaḥ pravāsaṃ jagāma ||83||

Quindi disse: “Oh! Uttanka, qualunque cosa nella mia casa manchi, voglio che tu la compia senza omissioni”.
Dati gli ordini a Uttanka, Veda lasciava la casa.

अथोत्तङ्कः शुश्रूषुर्गुरुनियोगमनुतिष्ठमानो
गुरुकुले वसति स्म ।
स तत्र वसमान उपाध्यायस्त्रीभिः
सहिताभिराहूयोक्तः ॥८४॥
athottaṅkaḥ śuśrūṣurguruniyogamanutiṣṭhamāno
gurukule vasati sma |
sa tatra vasamāna upādhyāyastrībhiḥ
sahitābhirāhūyoktaḥ ||84||

Uttanka, sempre attento al servizio, come richiesto dal Guru viveva nella sua casa. Mentre abitava con le donne del maestro, queste gli si avvicinarono così parlando:

उपाध्यायानी ते ऋतुमती उपाध्यायश्च
प्रोषितोऽस्या यथाऽयमृतुर्वन्ध्यो न
भवति तथा क्रियतामेषा विषीदतीति ॥८५॥
upādhyāyānī te ṛtumatī upādhyāyaśca
proṣito:’syā yathā:’yamṛturvandhyo na
bhavati tathā kriyatāmeṣā viṣīdatīti ||85||

“La moglie del maestro è nel periodo fertile e il precettore è assente, fai in modo che il momento non sia senza frutto, questo va fatto.”

एवमुक्तस्ताः स्त्रियः प्रत्युवाच ।
न मया स्त्रीणां वचनादिदमकार्यं करणीयम् ।
न ह्यहमुपाध्यायेन संदिष्टो
ऽकार्यमपि त्वया कार्यमिति ॥८६॥
evamuktastāḥ striyaḥ pratyuvāca |
na mayā strīṇāṃ vacanādidamakāryaṃ karaṇīyam |
na hyahamupādhyāyena saṃdiṣṭo:
‘kāryamapi tvayā kāryamiti ||86||

Udite quelle parole, rispose alle donne: “Non è corretto che io faccia qualcosa su richiesta delle donne. Il maestro non lo ha chiesto. E anche per voi è una cattiva azione.”

तस्य पुनरुपाध्यायः कालान्तरेण
स तु गृहमाजगाम तस्मात्प्रवासात् ।
तद्वृत्तं तस्याशेषमुपलभ्य प्रीतिमानभूत् ॥८७॥
tasya punarupādhyāyaḥ kālāntareṇa
sa tu gṛhamājagāma tasmātpravāsāt |
tadvṛttaṃ tasyāśeṣamupalabhya prītimānabhūt ||87||

Qualche tempo dopo il ritorno del maestro dal viaggio. Saputo quello che era successo ne fu lieto.

उवाच चैनं वत्सोत्तङ्कं किं ते प्रियं करवाणीति ।
धर्मतो हि शुश्रूषितोऽस्मि भवता तेन प्रीतिः
परस्परेण नौ संवृद्धा तदनुजाने भवन्तं
सर्वानेव कामानवाप्स्यसि गम्यतामिति ॥८८॥
uvāca cainaṃ vatsottaṅkaṃ kiṃ te priyaṃ karavāṇīti |
dharmato hi śuśrūṣito:’smi bhavatā tena prītiḥ
paraspareṇa nau saṃvṛddhā tadanujāne bhavantaṃ
sarvāneva kāmānavāpsyasi gamyatāmiti ||88||

Egli disse: “Uttanka, figlio mio, cosa posso fare per te? Secondo il Dharma sono stato ubbidito, per questo un grande affetto è sorto tra noi due. Una cosa ti garantisco, tu otterrai ogni perfezione. Puoi andare.

स एवमुक्तः प्रत्युवाच किं ते
प्रियं करवाणीति एवं ह्याहुः ॥८९॥
sa evamuktaḥ pratyuvāca kiṃ te
priyaṃ karavāṇīti evaṃ hyāhuḥ ||89||

Udite quelle parole, rispose: “Lasciami fare qualcosa per te, si dice che

यश्चाधर्मेण वै ब्रूयाद्यश्चाधर्मेण पृच्छति ।
तयोरन्यतरः प्रैति विद्वेषं चाधिगच्छति ॥९०॥
yaścādharmeṇa vai brūyādyaścādharmeṇa pṛcchati |
tayoranyataraḥ praiti vidveṣaṃ cādhigacchati ||90||

chi elargisce il contrario del Dharma e chi chiede il contrario del Dharma, tra questi due sorgerà inimicizia.

सोहमनुज्ञातो भवता इच्छामीष्टं
गुर्वर्थमुपहर्तुमिति ।
तेनैवमुक्त उपाध्यायः प्रत्युवाच
वत्सोत्तङ्क उष्यतां तावदिति ॥९१॥
sohamanujñāto bhavatā icchāmīṣṭaṃ
gurvarthamupahartumiti |
tenaivamukta upādhyāyaḥ pratyuvāca
vatsottaṅka uṣyatāṃ tāvaditi ||91||

Dunque, con il tuo permesso vorrei conferirti un salario per l’insegnamento.” Udito questo il maestro rispondeva: “Uttanka, figlio mio, aspetta.”

स कदाचित्तमुपाध्यायमाहोत्तङ्क आज्ञापयतु
भवान्किं ते प्रियमुपाहरामि गुर्वर्थमिति ॥९२॥
sa kadācittamupādhyāyamāhottaṅka ājñāpayatu
bhavānkiṃ te priyamupāharāmi gurvarthamiti ||92||

Qualche tempo dopo Uttanka diceva al maestro: “O signore, concedimi di partire, cosa posso darti in pagamento per l’insegnamento?”

तमुपाध्यायः प्रत्युवाच वत्सोत्तङ्क बहुशो
मां चोदयसि गुर्वर्थमुपाहरामीति तद्गच्छैनां
प्रविश्योपाध्यायानीं पृच्छ किमुपाहरामीति
एषा यद्ब्रवीति तदुपाहरस्वेति ॥९३॥
tamupādhyāyaḥ pratyuvāca vatsottaṅka bahuśo
māṃ codayasi gurvarthamupāharāmīti tadgacchaināṃ
praviśyopādhyāyānīṃ pṛccha kimupāharāmīti
eṣā yadbravīti tadupāharasveti ||93||

Il maestro rispose: “Uttanka, figlio mio, hai ripetutamente espresso il desiderio di pagare l’insegnamento, vai dunque, entrato dalla mia signora chiedile cosa mi darai. Quello che ella vuole, questo mi darai.”

स एवमुक्त उपाध्यायेनोपाध्यायानीमपृच्छ-
द्भवत्युपाध्यायेनास्म्यनुज्ञातो गृहं
गन्तुमिच्छामीष्टं ते गुर्वर्थमुपहृत्यानृणो गन्तुं
तदाज्ञापयतु भवती किमुपाहरामि गुर्वर्थमिति ॥९४॥
sa evamukta upādhyāyenopādhyāyānīmapṛccha-
dbhavatyupādhyāyenāsmyanujñāto gṛhaṃ
gantumicchāmīṣṭaṃ te gurvarthamupahṛtyānṛṇo gantuṃ
tadājñāpayatu bhavatī kimupāharāmi gurvarthamiti ||94||

Udite le parole del maestro, chiedeva alla sua signora: “O signora, dal maestro ho avuto il permesso di entrare in casa, chiedo di partire libero dal debito per l’insegnamento ricevuto, cosa posso fare o signora, cosa devo dare al Guru come salario?”

सैवमुक्तोपाध्यायानी तमुत्तङ्कं प्रत्युवाच
गच्छ पौष्यं प्रति राजानं कुण्डले
भिक्षितुं तस्य क्षत्रियया पिनद्धे ॥९५॥
saivamuktopādhyāyānī tamuttaṅkaṃ pratyuvāca
gaccha pauṣyaṃ prati rājānaṃ kuṇḍale
bhikṣituṃ tasya kṣatriyayā pinaddhe ||95||

“A quella richiesta la moglie del maestro rispose: “Vai dal re Paushya e chiedi in elemosina gli orecchini che sono indossati dalla regina.

आनयस्वेतश्चतुर्थेऽहनि पुण्यकर्म भविता
ताभ्यामाबद्धाभ्यां शोभमाना
ब्राह्मणान्परिवेष्टुमिच्छामि ।
तत्संपादयस्व एवं हि कुर्वतः
श्रेयो भविताऽन्यथा कुतः श्रेय इति ॥९६॥
ānayasvetaścaturthe:’hani puṇyakarma bhavitā
tābhyāmābaddhābhyāṃ śobhamānā
brāhmaṇānpariveṣṭumicchāmi |
tatsaṃpādayasva evaṃ hi kurvataḥ
śreyo bhavitā:’nyathā kutaḥ śreya iti ||96||

“E portarli qui, tra quattro giorni si celebra il Punyaka, con quelli addosso voglio servire i Brahmana. Fai questo, se avrai successo la buona fortuna sarà tua. Altrimenti nulla di buono ti attende.”

L’incontro di Utanka

स एवमुक्तस्तयोपाध्यायान्या प्रातिष्ठतोत्तङ्कः
स पथि गच्छन्नपश्यदृषभमतिप्रमाणं
तमधिरूढं च पुरुषमतिप्रमाणमेव
स पुरुष उत्तङ्कमभ्यभाषत ॥९७॥
sa evamuktastayopādhyāyānyā prātiṣṭhatottaṅkaḥ
sa pathi gacchannapaśyadṛṣabhamatipramāṇaṃ
tamadhirūḍhaṃ ca puruṣamatipramāṇameva
sa puruṣa uttaṅkamabhyabhāṣata ||97||

Così comandato dalla moglie del Guru partiva. Sulla via vide un gigantesco toro, sulla sua groppa montava un uomo gigantesco, quell’uomo diceva ad Uttanka:

भोउत्तङ्कैतत्पुरीषमस्य ऋषभस्य
भक्षयस्वेति स एवमुक्तो नैच्छत् ॥९८॥
bhouttaṅkaitatpurīṣamasya ṛṣabhasya
bhakṣayasveti sa evamukto naicchat ||98||

“O Uttanka, mangia lo sterco di questo toro.” Ma egli non voleva.

तमाह पुरुषो भूयो भक्षयस्वोत्तङ्क मा
विचारयोपाध्यायेनापि ते भक्षितं पूर्वमिति ॥९९॥
tamāha puruṣo bhūyo bhakṣayasvottaṅka mā
vicārayopādhyāyenāpi te bhakṣitaṃ pūrvamiti ||99||

L’uomo di nuovo disse: “O Uttanka, senza esitare mangialo. Il tuo insegnante l’ha mangiato prima di te.”

Utanka ottiene gli orecchini

स एवमुक्तो बाढमित्युक्त्वा तदा तद्वृपभस्य
मूत्रं पुरीषं च भक्षयित्वोत्तङ्कः
संभ्रमाढुत्थित एवापोऽनुस्पृश्य प्रतस्थे ॥१००॥
sa evamukto bāḍhamityuktvā tadā tadvṛpabhasya
mūtraṃ purīṣaṃ ca bhakṣayitvottaṅkaḥ
saṃbhramāḍhutthita evāpo:’nuspṛśya pratasthe ||100||

Quindi espresse la sua disponibilità, e mangiando lo sterco e bevendo l’urina del toro, andava dov’era il principe Paushya.

यत्र स क्षत्रियः पौष्यस्तमुपेत्यासीनमपश्यदुत्तङ्कः । |
स उत्तङ्कस्तमुपेत्याशीर्भिरभिनन्द्योवाच ॥१०१॥
yatra sa kṣatriyaḥ pauṣyastamupetyāsīnamapaśyaduttaṅkaḥ
sa uttaṅkastamupetyāśīrbhirabhinandyovāca ||101||

Arrivato, Uttanka vide lo Kshatrya Paushya seduto. Avvicinatosi, lo salutò e con benedizioni diceva:

अर्थी भवन्तमुपागतोऽस्मीति स एनमभिवाद्योवाच ।
भगवन्पौष्यः खल्वहं किं करवाणीति ॥१०२॥
arthī bhavantamupāgato:’smīti sa enamabhivādyovāca |
bhagavanpauṣyaḥ khalvahaṃ kiṃ karavāṇīti ||102||

“Per avere ricchezza sono giunto da te.” Rispondendo ai suoi saluti, diceva: “Io sono Paushya, Bhagavan cosa posso fare per te?”

स तमुवाच गुर्वर्थं
कुण्डलयोरर्थेनाभ्यागतोऽस्मि ।
ये वै ते क्षत्रिया पिनद्धे
कुण्डले ते भवान्दातुमर्हतीति ॥१०३॥
sa tamuvāca gurvarthaṃ
kuṇḍalayorarthenābhyāgato:’smi |
ye vai te kṣatriyā pinaddhe
kuṇḍale te bhavāndātumarhatīti ||103||

Uttanka rispose: “Come pagamento al mio Guru, sono venuto a supplicare da te gli orecchini che la regina porta. O signore, devi darmeli.”

तं प्रत्युवाच पौष्यः प्रविश्यान्तःपुरं
क्षत्रिया याच्यतामिति ।
स तेनैवमुक्तः प्रविश्यान्तःपुरं
क्षत्रियां नापश्यत् ॥१०४॥
taṃ pratyuvāca pauṣyaḥ praviśyāntaḥpuraṃ
kṣatriyā yācyatāmiti |
sa tenaivamuktaḥ praviśyāntaḥpuraṃ
kṣatriyāṃ nāpaśyat ||104||

Paushya rispose: “Entra nel palazzo e chiedi alla regina”. Udite quelle parole, entrava nel palazzo, ma non vide la regina.

स पौष्यं पुनरुवाच न युक्तं
भवताऽहमनृतेनोपचरितुं न हि
तेऽन्तःपुरे क्षत्रिया सन्निहिता नैनां पश्यामि ॥१०५॥
sa pauṣyaṃ punaruvāca na yuktaṃ
bhavatā:’hamanṛtenopacarituṃ na
hi te:’ntaḥpure kṣatriyā sannihitā naināṃ paśyāmi ||105||

Di nuovo disse a Paushya: “Non devi trattarmi con l’inganno. La tua regina non è nel palazzo, non l’ho trovata.”

स एवमुक्तः पौष्यः क्षणमात्रं
विमृश्योत्तङ्कं प्रत्युवाच ।
नियतं भवानुच्छिष्टः स्मर तावन्न
हि सा क्षत्रिया उच्छिष्टेनाशुचिना शक्या
द्रष्टुं पतिव्रतात्वात्सैषा नाशुचेर्दर्शनमुपैतीति ॥१०६॥
sa evamuktaḥ pauṣyaḥ kṣaṇamātraṃ
vimṛśyottaṅkaṃ pratyuvāca |
niyataṃ bhavānucchiṣṭaḥ smara tāvanna
hi sā kṣatriyā ucchiṣṭenāśucinā śakyā
draṣṭuṃ pativratātvātsaiṣā nāśucerdarśanamupaitīti ||106||

Udite quelle parole, Paushya rispose: “O signore, ti sei avvicinato contaminato dalle impurità di un pasto. La regina non può essere vista da chi è contaminato dalle impurità di un pasto. Per fedeltà al marito ella non si mostra agli impuri.”

अथैवमुक्त उत्तङ्कः स्मृत्वोवाचास्ति खलु
मया तु भक्षितं नोपस्पृष्टमागच्छतेति ।
तं पौष्यः प्रत्युवाच एष ते व्यतिक्रमो
नोत्थितेनोपस्पृष्टं भवति शीघ्रमागच्छतेति ॥१०७॥
athaivamukta uttaṅkaḥ smṛtvovācāsti khalu
mayā tu bhakṣitaṃ nopaspṛṣṭamāgacchateti |
taṃ pauṣyaḥ pratyuvāca eṣa te vyatikramo
notthitenopaspṛṣṭaṃ bhavati śīghramāgacchateti ||107||

Udite quelle parole, ricordandosi Uttanka rispose: “Sì, è così. Ho eseguito le abluzioni mentre camminavo.” Paushya disse: “Questa è una trasgressione. Non ci si può purificare stando in piedi o camminando.”

अथोत्तङ्कस्तं तथेत्युक्त्वा प्राङ्मुख उपावेश्य
सुप्रक्षालितपाणिपादवदनो
निःशब्दाभिरफेनाभिरनुष्णाभिर्हृद्गताभिरद्भिस्त्रिः
पीत्वा द्विः परिमृज्य खान्यद्भिरुपस्पृश्य
चान्तःपुरं प्रविवेश ॥१०८॥
athottaṅkastaṃ tathetyuktvā prāṅmukha upāveśya
uprakṣālitapāṇipādavadano
niḥśabdābhiraphenābhiranuṣṇābhirhṛdgatābhiradbhistriḥ
pītvā dviḥ parimṛjya khānyadbhirupaspṛśya
cāntaḥpuraṃ praviveśa ||108||

Udite quelle parole, Uttanka si sedette con il viso rivolto a est. Accuratamente si lavò mani, piedi e bocca. Quindi, tre volte sorseggiò acqua, due volte lavò le cavità spruzzandovi acqua. Quindi entrato nel palazzo cercava la regina.

ततस्तां क्षत्रियामपश्यत्सा च दृष्ट्वैवोत्तङ्कं
प्रत्युत्थायाभिवाद्योवाच स्वागतं ते
भगवन्नाज्ञापय किं करवाणीति ॥१०९॥
tatastāṃ kṣatriyāmapaśyatsā ca dṛṣṭvaivottaṅkaṃ
pratyutthāyābhivādyovāca svāgataṃ te
bhagavannājñāpaya kiṃ karavāṇīti ||109||

Questa volta vide la regina. Vedendolo, lo salutò con reverenza e disse: “Benvenuto, O Bhagavan, comandami cosa posso fare per te.”

स तामुवाचैते कुण्डले गुर्वर्थं
मे भिक्षिते दातुमर्हसीति ।
सा प्रीता तेन तस्य सद्भावेन
पात्रमयमनतिक्रमणीयश्चेति
मत्वा ते कुण्डले अवमुच्यास्मै प्रायच्छदाह
चैनमेते कुण्डले तक्षको नागराजः सुभृशं
प्रार्थयत्यप्रमत्तो नेतुमर्हसीति ॥११०॥
sa tāmuvācaite kuṇḍale gurvarthaṃ
me bhikṣite dātumarhasīti |
sā prītā tena tasya sadbhāvena
pātramayamanatikramaṇīyaśceti
matvā te kuṇḍale avamucyāsmai prāyacchadāha
cainamete kuṇḍale takṣako nāgarājaḥ subhṛśaṃ
prārthayatyapramatto netumarhasīti ||110||

Lui le diceva: “Voglio i tuoi orecchini in elemosina come salario per il Guru.” Ella soddisfatta della sua gentilezza, non poteva sottrarsi a quel comando, toltisi i due orecchini a lui li offriva. Nel darli disse: Takshaka il re dei Naga, brama questi orecchini, quindi cerca di averne cura.”

स एवमुक्तस्तां क्षत्रियां प्रत्युवाच
भवती सुनिर्वृता भवतु ।
न मां शक्तस्तक्षको नागराजो धर्षयितुमिति ॥१११॥
sa evamuktastāṃ kṣatriyāṃ pratyuvāca
bhavatī sunirvṛtā bhavatu |
na māṃ śaktastakṣako nāgarājo dharṣayitumiti ||111||

Udite quelle parole, rispondeva alla regina: “Signora, non c’è bisogno che stia in apprensione. Takshaka, il re dei Naga, non può sopraffarmi.”

La maledizione di Utanka

स एवमुक्त्वा तां क्षत्रियामामन्त्र्य
पौष्यसकाशमागच्छत् ।
आह चैनं भोः पौष्य प्रीतोऽस्मीति
तमुत्तङ्कं पौष्यः प्रत्युवाच ॥११२॥
sa evamuktvā tāṃ kṣatriyāmāmantrya
pauṣyasakāśamāgacchat |
āha cainaṃ bhoḥ pauṣya prīto:’smīti
tamuttaṅkaṃ pauṣyaḥ pratyuvāca ||112||

Detto questo, si congedò dalla regina e tornò dal re Paushya, al quale si rivolse così: “O Paushya, sono stato accontentato”. Quindi Paushya rispondeva:

भगवंश्चिरेण पात्रमासाद्यते भवाश्च
गुणवानतिथिस्तदिच्छे श्राद्धं
कर्तुं क्रियतां क्षण इति ॥११३॥
bhagavaṃścireṇa pātramāsādyate bhavāśca
guṇavānatithistadicche śrāddhaṃ
kartuṃ kriyatāṃ kṣaṇa iti ||113||

“O Bhagavan, da molto non vi sedete a mangiare, tu sei un ospite importante, quindi eseguirò uno Shraddha. Aspettate ancora un poco.”

तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच कृतक्षण एवास्मि शीघ्रमिच्छामि
यथोपपन्नमन्नमुपस्कृतं भवतेति स तथेत्युक्त्वा
यथोपपन्नेनान्नेनैनं भोजयामास ॥११४॥
tamuttaṅkaḥ pratyuvāca kṛtakṣaṇa evāsmi śīghramicchāmi
yathopapannamannamupaskṛtaṃ bhavateti sa tathetyuktvā
yathopapannenānnenainaṃ bhojayāmāsa ||114||

Uttanka disse: “Sì, aspetterò. Presto fa portare le provviste pronte.” Il re, avendo espresso il suo assenso, lo intrattenne facendo servire cibo già pronto.

अथोत्तङ्कः सकेशं शीतमन्नं दृष्ट्वा
अशुच्येतदिति मत्वा तं पौष्यमुवाच ।
यस्मान्मे अशुच्यन्नं ददासि
तस्मादन्धो भविष्यसीति ॥११५॥
athottaṅkaḥ sakeśaṃ śītamannaṃ dṛṣṭvā
aśucyetaditi matvā taṃ pauṣyamuvāca |
yasmānme aśucyannaṃ dadāsi
tasmādandho bhaviṣyasīti ||115||

Uttanka, vedendo che il cibo portato era freddo e con capelli, pensandolo impuro disse a Paushya: “Mi hai dato cibo impuro quindi diverrai cieco.”

तं पौष्यः प्रत्युवाच ।
यस्मात्त्वमदुष्टमन्नंदूषयसि तस्मादनपत्यो
भविष्यसीति तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच ॥११६॥
taṃ pauṣyaḥ pratyuvāca |
yasmāttvamaduṣṭamannaṃdūṣayasi tasmādanapatyo
bhaviṣyasīti tamuttaṅkaḥ pratyuvāca ||116||

Paushya rispose: “Poiché tu ritieni impuro del cibo puro, rimarrai senza figli.”

न युक्तं भवताऽन्नमशुचि दत्त्वा
प्रतिशापं दातुं तस्मादन्नमेव प्रत्यक्षीकुरु ।
ततः पौष्यस्तदन्नमशुचि दृष्ट्वा
तस्याशुचिभावमपरोक्षयामास ॥११७॥
na yuktaṃ bhavatā:’nnamaśuci dattvā
pratiśāpaṃ dātuṃ tasmādannameva pratyakṣīkuru |
tataḥ pauṣyastadannamaśuci dṛṣṭvā
tasyāśucibhāvamaparokṣayāmāsa ||117||

“Non è corretto che tu mi maledica dopo avermi dato cibo impuro. Puoi controllare tu stesso guarda.” Paushya vedendolo impuro, per i capelli della donna che lo aveva portato, velocemente si calmava.

अथ तदन्नं मुक्तकेश्या स्त्रियोपहृतमनुष्णं
सकेशं चाशुच्येतदिति मत्वा
तमृषिमुत्तङ्कं प्रसादयामास ॥११८॥
atha tadannaṃ muktakeśyā striyopahṛtamanuṣṇaṃ
sakeśaṃ cāśucyetaditi matvā
tamṛṣimuttaṅkaṃ prasādayāmāsa ||118||

Vedendo che il cibo era davvero sporco, freddo e mescolato a capelli, perché portato da una donna i cui capelli erano sciolti, cercò di pacificarlo dicendo:

भघवन्नेतदज्ञानादन्नं सकेशमुपाहृतं शीतं च ।
तत्क्षामये भवन्तं न भवेयमन्ध इति ।
तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच ॥११९॥
bhaghavannetadajñānādannaṃ sakeśamupāhṛtaṃ śītaṃ ca |
tatkṣāmaye bhavantaṃ na bhaveyamandha iti |
tamuttaṅkaḥ pratyuvāca ||119||

“Bhagavan, senza che lo sapessi il cibo è stato portato freddo e con capelli, pertanto, o signore perdonatemi, fa che io non diventi cieco.” Quindi Uttanka rispose:

न मृषा ब्रवीमि भूत्वा त्वमन्धो
नचिरादनन्धो भविष्यसीति ।
ममापि शापो भवता दत्तो न भवेदिति ॥१२०॥
na mṛṣā bravīmi bhūtvā tvamandho
nacirādanandho bhaviṣyasīti |
mamāpi śāpo bhavatā datto na bhavediti ||120||

“Quello che dico deve accadere, ma diventato cieco dopo poco ritornerai a vedere. Ma anche la maledizione su di me possa non avere effetto.”

तं पौष्यः प्रत्युवाच न चाहं शक्तः शापं
प्रत्यादातुं न हि मे मन्युरद्याप्युपशमं
गच्छति किं चैतद्भवता न ज्ञायते यथा ॥१२१॥
taṃ pauṣyaḥ pratyuvāca na cāhaṃ śaktaḥ śāpaṃ
pratyādātuṃ na hi me manyuradyāpyupaśamaṃ
gacchati kiṃ caitadbhavatā na jñāyate yathā ||121||

Paushya rispose: “Non sono in grado di revocare la maledizione. La mia rabbia non è placata. Ma come non sai

नवनीतं हृदयं ब्राह्मणस्य
वाचि क्षुरो निहितस्तीक्ष्णधारः ।
तदुभयमेतद्विपरीतं क्षत्रियस्य
वाङ्गवनीतं हृदयं तीक्ष्णधारम् ॥ इति ॥१२२॥
navanītaṃ hṛdayaṃ brāhmaṇasya
vāci kṣuro nihitastīkṣṇadhāraḥ |
tadubhayametadviparītaṃ kṣatriyasya
vāṅgavanītaṃ hṛdayaṃ tīkṣṇadhāram || iti ||122||

che il cuore di un Brahmana è morbido come il burro, mentre nelle parole taglia come rasoio affilato? Ma contrario è il caso dello Kshatriya, le parole sono morbide e il cuore affilato.

तदेवंगते न शक्तोऽहं तीक्ष्णहृदयत्वात्तं
शापमन्यथाकर्तुं गम्यतामिति ।
तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच ॥१२३॥
tadevaṃgate na śakto:’haṃ tīkṣṇahṛdayatvāttaṃ
śāpamanyathākartuṃ gamyatāmiti |
tamuttaṅkaḥ pratyuvāca ||123||

Così per la durezza del cuore, non posso revocare la mia maledizione. Puoi andare.” Uttanka rispose:

भवताऽहमन्नस्याशुचिभावमालक्ष्य प्रत्यनुनीतः ।
प्राक् च तेऽभिहितं यस्माददुष्टमन्नं
दूषयसि तस्मादनपत्यो भविष्यसीति ।
दुष्टे चान्ने नैष मम शापो भविष्यतीति ॥१२४॥
bhavatā:’hamannasyāśucibhāvamālakṣya pratyanunītaḥ |
prāk ca te:’bhihitaṃ yasmādaduṣṭamannaṃ
dūṣayasi tasmādanapatyo bhaviṣyasīti |
duṣṭe cānne naiṣa mama śāpo bhaviṣyatīti ||124||

“Essendoti accertato della natura impura del cibo sei da me scusato. Siccome hai detto che ho ritenuto impuro ciò che era puro e che quindi non avrò figli. È stabilito che la maledizione non avrà luogo.

Il regno dei Naga

साधयामस्तावदित्युक्त्वा
प्रातिष्ठतोत्तङ्कस्ते कुण्डले गृहीत्वा ।
सोऽपश्यदथ पथि नग्नं क्षपणकमागच्छन्तं
मुहुर्मुहुर्दृश्यमानमदृश्यमानं च ॥१२५॥
sādhayāmastāvadityuktvā
prātiṣṭhatottaṅkaste kuṇḍale gṛhītvā |
so:’paśyadatha pathi nagnaṃ kṣapaṇakamāgacchantaṃ
muhurmuhurdṛśyamānamadṛśyamānaṃ ca ||125||

Detto questo, se ne andò con gli orecchini. Lungo la strada vide un asceta nudo che a tratti appariva e a tratti spariva.

अथोत्तङ्कस्ते कुण्डले संन्यस्य
भूमावुदकार्थं प्रचक्रमे ।
एतस्मिन्नन्तरे स क्षपणकस्त्वरमाण
उपसृत्य ते कुण्डले गृहीत्वा प्राद्रवत् ॥१२६॥
athottaṅkaste kuṇḍale saṃnyasya
bhūmāvudakārthaṃ pracakrame |
etasminnantare sa kṣapaṇakastvaramāṇa
upasṛtya te kuṇḍale gṛhītvā prādravat ||126||

Uttanka, posti a terra gli orecchini, partiva in cerca d’acqua, nel frattempo il mendicante rapido rubava gli orecchini e fuggiva.

तमुत्तङ्कोऽभिसृत्य कृतोदककार्यः शुचिः
प्रयतो नमो देवेभ्यो गुरुभ्यश्च
कृत्वा महता जवेन तमन्वयात् ॥१२७॥
tamuttaṅko:’bhisṛtya kṛtodakakāryaḥ śuciḥ
prayato namo devebhyo gurubhyaśca
kṛtvā mahatā javena tamanvayāt ||127||

Dopo aver completato le sue abluzioni e essersi purificato, dopo essersi inchinato alle divinità e ai Guru, rincorrendolo

तस्य तक्षको दृढमासन्नः सतं जग्राह ।
गृहीतमात्रः स तद्रूपं विहाय तक्षकस्वरूपं कृत्वा
सहसा धरण्यां विवृतं महाबिलं प्रविवेश ॥१२८॥
tasya takṣako dṛḍhamāsannaḥ sataṃ jagrāha |
gṛhītamātraḥ sa tadrūpaṃ vihāya takṣakasvarūpaṃ kṛtvā
sahasā dharaṇyāṃ vivṛtaṃ mahābilaṃ praviveśa ||128||

lo afferrava, ma Takshaka abbandonando improvvisamente la forma del mendicante, assunse il suo vero aspetto e rapidamente scomparve in un grande buco del terreno.

प्रविश्य च नागलोकं स्वभवनमगच्छत् ।
अथोत्तङ्कस्तस्याः क्षत्रियाया वचः
स्मृत्वा तं तक्षकमन्वगच्छत् ॥१२९॥
praviśya ca nāgalokaṃ svabhavanamagacchat |
athottaṅkastasyāḥ kṣatriyāyā vacaḥ
smṛtvā taṃ takṣakamanvagacchat ||129||

Entrato nella regione dei Naga andava verso casa. Uttanka cercò di inseguirlo.

स तद्बिलं दण्डकाष्ठेन चखान न चाशकत् ।
तं क्लिश्यमानमिन्द्रोऽपश्यत्स वज्रं प्रेषयामास ।
गच्छास्य ब्राह्मणस्य साहाय्यं कुरुष्वेति ॥१३०॥
sa tadbilaṃ daṇḍakāṣṭhena cakhāna na cāśakat |
taṃ kliśyamānamindro:’paśyatsa vajraṃ preṣayāmāsa |
gacchāsya brāhmaṇasya sāhāyyaṃ kuruṣveti ||130||

Preso un bastone (danda), senza progressi cercò di allargare il buco. Vedendolo angosciato, Indra mandò la sua saetta (vajra) in aiuto.

अथ वज्रं दण्डकाष्ठमनुप्रविश्य तद्बिलमदारयत् ॥१३१॥
atha vajraṃ daṇḍakāṣṭhamanupraviśya tadbilamadārayat ||131||

Dicendo: “Va e aiuta quel Brahmana”. La saetta entrava nel bastone allargando il buco.

तमुत्तङ्कोऽनुविवेश तेनैव बिलेन प्रविश्य
च तं नागलोकमपर्यन्तमनेकवि-
धप्रासादहर्म्यवलभीनिर्यूहशतसंकु-
लमुच्चावचक्रीडाश्चर्यस्थानावकीर्णमपश्यत् ॥१३२॥
tamuttaṅko:’nuviveśa tenaiva bilena praviśya
ca taṃ nāgalokamaparyantamanekavi-
dhaprāsādaharmyavalabhīniryūhaśatasaṃku-
lamuccāvacakrīḍāścaryasthānāvakīrṇamapaśyat ||132||

Entrato nel buco Uttanka vide il mondo dei Naga (nagaloka), con centinaia di palazzi, eleganti dimore, con torrette, cupole e portali, con meravigliose arene per vari giochi e divertimenti.

Utanka prega i Naga

स तत्र नागांस्तानस्तुवदेभिः श्लोकैः ।
य ऐरावतराजानः सर्पाः समितिशोभाः ।
क्षरन्त इव जीमूताः सविद्युत्पवनेरिताः ॥१३३॥
sa tatra nāgāṃstānastuvadebhiḥ ślokaiḥ |
ya airāvatarājānaḥ sarpāḥ samitiśobhāḥ |
kṣaranta iva jīmūtāḥ savidyutpavaneritāḥ ||133||

Per compiacere i Naga, pronunciò i seguenti Sloka: “O serpenti, sudditi del re Airavata, siete brillanti in battaglia, siete come nuvole piene di pioggia e di lampi spinte dal vento,

सुरूपा बहुरूपाश्च तथा कल्माषकुण्डलाः ।
आदित्यवन्नाकपृष्ठे रेजुरैरावतोद्भवाः ॥१३४॥
surūpā bahurūpāśca tathā kalmāṣakuṇḍalāḥ |
ādityavannākapṛṣṭhe rejurairāvatodbhavāḥ ||134||

bellissimi, di vario aspetto, addobbati con orecchini bianchi e neri, come il Sole nella volta del cielo regnate o figli di Airavata.

बहूनि नागवेश्मानि गङ्गायास्तीर उत्तरे ।
तत्रस्थानपि संस्तौमि महतः पन्नगानहम् ॥१३५॥
bahūni nāgaveśmāni gaṅgāyāstīra uttare |
tatrasthānapi saṃstaumi mahataḥ pannagānaham ||135||

Molti sono i sentieri dei Naga sulle rive settentrionali del Gange, in quei luoghi adoro spesso i grandi Naga.

इच्छेत्कोऽर्कांशुसेनायां चर्तुमैरावतं विना ।
शतान्यशीतिरष्टौ च सहस्राणि च विंशतिः ॥१३६॥
icchetko:’rkāṃśusenāyāṃ cartumairāvataṃ vinā |
śatānyaśītiraṣṭau ca sahasrāṇi ca viṃśatiḥ ||136||

Chi se non Airavata può desiderare di muoversi sotto i raggi del Sole? Ventimila ottocento e otto sono

सर्पाणां प्रग्रहा यान्ति धृतराष्ट्रो यदैजति ।
ये चैनमुपसर्पन्ति ये च दूरपथं गताः ॥१३७॥
sarpāṇāṃ pragrahā yānti dhṛtarāṣṭro yadaijati |
ye cainamupasarpanti ye ca dūrapathaṃ gatāḥ ||137||

i serpenti suoi compagni che lo seguono quando Dhritarashtra si muove e molto lontano vanno.

अहमैरावतज्येष्ठभ्रातृभ्योऽकरवं नमः ।
यस्य वासः कुरुक्षेत्रे खाण्डवे चाभवत्पुरा ॥१३८॥
ahamairāvatajyeṣṭhabhrātṛbhyo:’karavaṃ namaḥ |
yasya vāsaḥ kurukṣetre khāṇḍave cābhavatpurā ||138||

Io rendo omaggio ai migliori fratelli di Airavata, la cui casa sorgeva a Kurukshetra e nella foresta di Khandhava.

तं नागराजमस्तौषं कुण्डलार्थाय तक्षकम् ।
तक्षकश्चाश्वसेनश्च नित्यं सहचरावुभौ ॥१३९॥
taṃ nāgarājamastauṣaṃ kuṇḍalārthāya takṣakam |
takṣakaścāśvasenaśca nityaṃ sahacarāvubhau ||139||

Io prego Takshaka il re dei Naga figlio di Kadru per avere gli orecchini, e Takshaka e Ashvasena che sempre insieme vivono.

कुरुक्षेत्रं च वसतां नदीमिक्षुमतीमनु ।
जघन्यजस्तक्षकस्य श्रुतसेनेति यः सुतः ॥१४०॥
kurukṣetraṃ ca vasatāṃ nadīmikṣumatīmanu |
jaghanyajastakṣakasya śrutaseneti yaḥ sutaḥ ||140||

Abitano a Kurukshetra sulle rive del fiume Ikshumati, Shrutasena è il fratello minore di Takshaka, il quale si sa che

अवसद्यो महद्द्युम्नि प्रार्थयन्नागमुख्यताम् ।
करवाणि सदा चाहं नमस्तस्मै महात्मने ॥१४१॥
avasadyo mahaddyumni prārthayannāgamukhyatām |
karavāṇi sadā cāhaṃ namastasmai mahātmane ||141||

abitava a Mahadyumna con l’intenzione di diventare il re dei Naga. Sempre mi inchino a questo Grande Anima.”

सौतिरुवाच ।
एवं स्तुत्वा स विप्रर्षिरुत्तङ्को भुजगोत्तमान् ।
नैव ते कुण्डले लेभे ततश्चिन्तामुपागमत् ॥१४२॥
sautiruvāca |
evaṃ stutvā sa viprarṣiruttaṅko bhujagottamān |
naiva te kuṇḍale lebhe tataścintāmupāgamat ||142||

Sauti disse: Dopo aver elogiato in tal modo il capo dei Naga, il Rishi Uttanka non otteneva gli orecchini, quindi divenne pensieroso.

La visione di Utanka

एवं स्तुवन्नपि नागान्यदा ते कुण्डले नालभत्तदाऽ
पश्यत्स्त्रियौ तन्त्रे अधिरोप्य सुवेमे पटं वयन्त्यौ ।
तस्मिंस्तन्त्रे कृष्णाः सिताश्च तन्तवश्चक्रं
चापश्यद्द्वादशारं षड्भिः कुमारैः परिवर्त्यमानं
पुरुषं चापश्यदश्वं च दर्शनीयम् ॥१४३॥
evaṃ stuvannapi nāgānyadā te kuṇḍale nālabhattadā:
‘paśyatstriyau tantre adhiropya suveme paṭaṃ vayantyau |
tasmiṃstantre kṛṣṇāḥ sitāśca tantavaścakraṃ
cāpaśyaddvādaśāraṃ ṣaḍbhiḥ kumāraiḥ parivartyamānaṃ
puruṣaṃ cāpaśyadaśvaṃ ca darśanīyam ||143||

Quando vide che pur avendo elogiato i Naga non otteneva gli orecchini, si guardò intorno e vide due donne al telaio che intessevano un telo, nel telaio vi erano fili bianchi e neri, e una ruota girata da sei giovani, e un uomo di bell’aspetto

स तान्सर्वांस्तुष्टाव एभिर्मन्त्रवादश्लोकैः ॥१४४॥
sa tānsarvāṃstuṣṭāva ebhirmantravādaślokaiḥ ||144||

che lui pregava con questi Sloka, recitati come Mantra:

त्रीण्यर्पितान्यत्र शतानि मध्ये
षष्टिश्च नित्यं चरति ध्रुवेऽस्मिन् ।
चक्रे चतुर्विंशतिपर्वयोगे
षड्वै कुमाराः परिवर्तयन्ति ॥१४५॥
trīṇyarpitānyatra śatāni madhye
ṣaṣṭiśca nityaṃ carati dhruve:’smin |
cakre caturviṃśatiparvayoge
ṣaḍvai kumārāḥ parivartayanti ||145||

“Questa ruota girata da sei giovani, con ventiquattro divisioni, contiene trecentosessanta raggi che incessantemente girano intorno all’asse.

तन्त्रं चेदं विश्वरूपे युवत्यौ
वयतस्तन्तून्सततं वर्तयन्त्यौ ।
कृष्णान्सितांश्चैव विवर्तयन्त्यौ
भूतान्यजस्रं भुवनानि चैव ॥१४६॥
tantraṃ cedaṃ viśvarūpe yuvatyau
vayatastantūnsatataṃ vartayantyau |
kṛṣṇānsitāṃścaiva vivartayantyau
bhūtānyajasraṃ bhuvanāni caiva ||146||

Le fanciulle al telaio multicolore, senza sosta tessono una stoffa con fili bianchi e neri, innumerevoli sono gli spiriti e le creature.

वज्रस्य भर्ता भुवनस्य गोप्ता
वृत्रस्य हन्ता नमुचेर्निहन्ता ।
कृष्णे वसानो वसने महात्मा
सत्यानृते यो विविनक्ति लोके ॥१४७॥
vajrasya bhartā bhuvanasya goptā
vṛtrasya hantā namucernihantā |
kṛṣṇe vasāno vasane mahātmā
satyānṛte yo vivinakti loke ||147||

Il Dotato di Saetta (Vajra), il protettore della Terra, l’uccisore di Vritra e Namuchi, il Grande Anima (mahatma) che indossa il panno nero, che mostra verità e menzogna al mondo (loka).

यो वाजिनं गर्भमपां पुराणं
वैश्वानरं वाहनमभ्युपैति ।
नमोऽस्तु तस्मै जगदीश्वराय
लोकत्रयेशाय पुरंदराय ॥१४८॥
yo vājinaṃ garbhamapāṃ purāṇaṃ
vaiśvānaraṃ vāhanamabhyupaiti |
namo:’stu tasmai jagadīśvarāya
lokatrayeśāya puraṃdarāya ||148||

Chi possiede il cavallo nato un tempo dalle acque come eterno veicolo sia sempre omaggiato, egli è il signore del mondo, il signore dei tre luoghi, il Distruttore di Fortezze (Purandara).”

ततः स एनं पुरुषः प्राह प्रीतोऽस्मि तेऽ
हसनेन स्तोत्रेण किं ते प्रियं करवाणीति ।
स तमुवाच नागा मे वशमीयुरिति ॥१४९॥
tataḥ sa enaṃ puruṣaḥ prāha prīto:’smi te:
‘hasanena stotreṇa kiṃ te priyaṃ karavāṇīti |
sa tamuvāca nāgā me vaśamīyuriti ||149||

Allora quell’uomo disse: “Sono appagato dalla tua orazione. Cosa posso fare?” Lui rispose: “Fate che i Naga siano sottomessi.”

स चैनं पुरुषः पुनरुवाच
एतमश्वमपाने धमस्वेति ॥१५०॥
sa cainaṃ puruṣaḥ punaruvāca
etamaśvamapāne dhamasveti ||150||

L’uomo disse: “Colpisci il cavallo sui lombi.”

ततोऽश्वस्यापानमधमत्ततोऽ
श्वाद्धम्यमानात्सर्वस्रोतोभ्यः
पावकार्चिषः सधूमा निष्पेतुः ॥१५१॥
tato:’śvasyāpānamadhamattato:
‘śvāddhamyamānātsarvasrotobhyaḥ
pāvakārciṣaḥ sadhūmā niṣpetuḥ ||151||

Allora colpì il cavallo ai lombi, e da ogni ìapertura dal cavallo uscirono fiamme fumanti.

ताभिर्नागलोक उपधूपितेऽथ संभ्रान्तस्तक्षकोऽ
ग्नेस्तेजोभयाद्विषण्णः कुण्डले गृहीत्वा
सहसा भवनान्निष्क्रम्योत्तङ्कमुवाच ॥१५२॥
tābhirnāgaloka upadhūpite:’tha saṃbhrāntastakṣako:
‘gnestejobhayādviṣaṇṇaḥ kuṇḍale gṛhītvā
sahasā bhavanānniṣkramyottaṅkamuvāca ||152||

La regione dei Naga (nagaloka) ne fu riempita, Takshaka spaventato dal fuoco, presi gli orecchini, uscito di casa disse a Uttanka:

इमे कुण्डले गृह्णातु भवानिति ।
स ते प्रतिजग्राहोत्तङ्कः प्रतिगृह्य
च कुण्डलेऽचिन्तयत् ॥१५३॥
ime kuṇḍale gṛhṇātu bhavāniti |
sa te pratijagrāhottaṅkaḥ pratigṛhya
ca kuṇḍale:’cintayat ||153||

“Signore, riprendetevi gli orecchini.” E Uttanka li riceveva, presi gli orecchini, pensava:

Il ritorno di Utanka

अद्य तत्पुण्यकमुपाध्यायान्या दूरं चाहमभ्यागतः
स कथं संभावयेयमिति ॥१५४॥
adya tatpuṇyakamupādhyāyānyā dūraṃ cāhamabhyāgataḥ
sa kathaṃ saṃbhāvayeyamiti ||154||

“Oggi è il giorno del Punyaka della moglie del maestro. Sono lontano, come posso tornare da lei?”

तत एनं चिन्तयानमेव स पुरुष उवाच ।
उत्तङ्क एनमेवाश्वमधिरोह त्वां
क्षणेनैवोपाध्यायकुलं प्रापयिष्यतीति ॥१५५॥
tata enaṃ cintayānameva sa puruṣa uvāca |
uttaṅka enamevāśvamadhiroha tvāṃ
kṣaṇenaivopādhyāyakulaṃ prāpayiṣyatīti ||155||

Mentre pensava, quell’uomo diceva: “Uttanka, sali su questo cavallo. In un lampo ti porterà alla dimora del tuo maestro.”

स तथेन्युक्त्वा तमश्वमधिरुह्य
प्रत्याजगामोपाध्यायकुलं ।
उपाध्यायानी च स्नाता केशानावापयन्त्युपविष्टोत्तङ्को
नागच्छतीति शापायास्य मनो दधे ॥१५६॥
sa tathenyuktvā tamaśvamadhiruhya
pratyājagāmopādhyāyakulaṃ |
upādhyāyānī ca snātā keśānāvāpayantyupaviṣṭottaṅko
nāgacchatīti śāpāyāsya mano dadhe ||156||

Esprimendo il suo assenso, montato sul cavallo, partiva verso la casa del maestro. La signora, dopo il bagno, raccolti i capelli, pensava: “Uttanka non viene”. Quindi pensava come maledirlo.

अथैतस्मिन्नन्तरे स उत्तङ्कः प्रविश्य
उपाध्यायकुलं उपाध्यायानीमभ्यवादयत्ते
चास्यै कुण्डले प्रायच्छत्सा चैनं प्रत्युवाच ॥१५७॥
athaitasminnantare sa uttaṅkaḥ praviśya
upādhyāyakulaṃ upādhyāyānīmabhyavādayatte
cāsyai kuṇḍale prāyacchatsā cainaṃ pratyuvāca ||157||

In quel momento Uttanka entrando salutava la signora e consegnava gli orecchini. Ella disse:

उत्तङ्क देशे कालेऽभ्यागतः स्वागतं ते वत्स `इदानीं
यद्यनागतोसि कोपितया मया शप्तो भविष्यसि
श्रेयस्तवोपस्थितं सिद्धिमाप्नुहीति ॥१५८॥
uttaṅka deśe kāle:’bhyāgataḥ svāgataṃ te vatsa
idānīṃ yadyanāgatosi kopitayā mayā śapto
bhaviṣyasi’ śreyastavopasthitaṃ siddhimāpnuhīti ||158||

“Uttanka, sei arrivato al momento giusto. Benvenuto figlio mio, ti stavo maledendo. La buona fortuna sia su di te. Dunque, ottieni la perfezione.”

अथोत्तङ्क उपाध्यायमभ्यवादयत् ।
तमुपाध्यायः प्रत्युवाच वत्सोत्तङ्क
स्वागतं ते किं चिरं कृतमिति ॥१५९॥
athottaṅka upādhyāyamabhyavādayat |
tamupādhyāyaḥ pratyuvāca vatsottaṅka
svāgataṃ te kiṃ ciraṃ kṛtamiti ||159||

Quindi Uttanka salutò il precettore. E il maestro gli disse: “Uttanka figlio mio, benvenuto a te. Che hai fatto in questo lungo tempo?”

तमुत्तङ्क उपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भोस्तक्षकेण मे नागराजेन विघ्नः
कृतोऽस्मिन्कर्मणि तेनास्मि नागलोकं गतः ॥१६०॥
tamuttaṅka upādhyāyaṃ pratyuvāca |
bhostakṣakeṇa me nāgarājena vighnaḥ
kṛto:’sminkarmaṇi tenāsmi nāgalokaṃ gataḥ ||160||

Uttanka rispose al maestro: “Takshaka il re dei Naga, mi ha ostacolato nel compito. Da lui fui trascinato nella regione dei Naga.

तत्र च मया दृष्टे स्त्रियौ तन्त्रेऽधिरोप्य पटं
वयन्त्यौ तस्मिंश्च कृष्णाः सिताश्च तन्तवः किं तत् ॥१६१॥
tatra ca mayā dṛṣṭe striyau tantre:’dhiropya paṭaṃ
vayantyau tasmiṃśca kṛṣṇāḥ sitāśca tantavaḥ kiṃ tat ||161||

Là vidi due fanciulle lavorare al telaio che tessevano una stoffa con fili bianchi e neri. Cosa può essere?

तत्र च मया चक्रं दृष्टं द्वादशारं
षट्चैनं कुमाराः परिवर्तयन्ति तदपि किं ।
पुरुषश्चापि मया दृष्टः स चापि कः ।
अश्वश्चातिप्रमाणो दृष्टः स चापि कः ॥१६२॥
tatra ca mayā cakraṃ dṛṣṭaṃ dvādaśāraṃ
ṣaṭcainaṃ kumārāḥ parivartayanti tadapi kiṃ |
puruṣaścāpi mayā dṛṣṭaḥ sa cāpi kaḥ |
aśvaścātipramāṇo dṛṣṭaḥ sa cāpi kaḥ ||162||

Poi ho visto una ruota con dodici parti, che sei giovani giravano. Cosa può essere? Poi ho visto un uomo, chi era costui? Poi ho visto un cavallo di dimensioni straordinarie, cosa può essere?

पथि गच्छता च मया ऋषभो दृष्टस्तं च
पुरुषोऽधिरूढस्तेनास्मि सोपचारमुक्त
उत्तङ्कास्य ऋषभस्य पुरीषं
भक्षय उपाध्यायेनापि ते भक्षितमिति ॥१६३॥
pathi gacchatā ca mayā ṛṣabho dṛṣṭastaṃ ca
puruṣo:’dhirūḍhastenāsmi sopacāramukta
uttaṅkāsya ṛṣabhasya purīṣaṃ
bhakṣaya upādhyāyenāpi te bhakṣitamiti ||163||

Poi per strada ho visto un toro montato da un uomo che affettuosamente mi disse: “Uttanka, mangia lo sterco del toro, anche il tuo maestro ne ha mangiato.

ततस्तस्य वचनान्मया तदृषभस्य
पुरीषमुपयुक्तं स चापि कः ।
तदेतद्भवतोपदिष्टमिच्छेयं श्रोतुं किं तदिति ।
स तेनैवमुक्त उपाध्यायः प्रत्युवाच ॥१६४॥
tatastasya vacanānmayā tadṛṣabhasya
purīṣamupayuktaṃ sa cāpi kaḥ |
tadetadbhavatopadiṣṭamiccheyaṃ śrotuṃ kiṃ taditi |
sa tenaivamukta upādhyāyaḥ pratyuvāca ||164||

Così sollecitato, ho mangiato lo sterco di quel toro. Cos’è questo?” Alla richiesta il maestro rispondeva:

ये ते स्त्रियौ धाता विधाता च ये च ते
कृष्णाः सितास्तन्तवस्ते रात्र्यहनी ।
यदपि तच्चक्रं द्वादशारं षट्कुमाराः
परिवर्तयन्ति तेपि षड्ऋतवः
द्वादशारा द्वादश मासाः संवत्सरश्चक्रम् ॥१६५॥
ye te striyau dhātā vidhātā ca ye ca te
kṛṣṇāḥ sitāstantavaste rātryahanī |
yadapi taccakraṃ dvādaśāraṃ ṣaṭkumārāḥ
parivartayanti tepi ṣaḍṛtavaḥ
dvādaśārā dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraścakram ||165||

“Le due fanciulle sono Dhata e Vidhata. I fili bianchi e neri sono i giorni e le notti. La ruota con dodici raggi girata da sei ragazzi è l’anno con le sei stagioni.

यः पुरुषःस पर्जन्यः योऽश्वः सोऽग्निः य ऋषभस्त्वया
पथि गच्छता दृष्टः स ऐरावतो नागराट् ॥१६६॥
yaḥ puruṣaḥsa parjanyaḥ yo:’śvaḥ so:’gniḥ ya ṛṣabhastvayā
pathi gacchatā dṛṣṭaḥ sa airāvato nāgarāṭ ||166||

L’uomo è Parjanya, il cavallo è Agni, il toro che hai incontrato è Airavata il re degli elefanti.

यश्चैनमधिरूढः पुरुषः स चेन्द्रः यदपि
ते भक्षितं तस्य ऋषभस्य पुरीषं तदमृतं
तेन खल्वसि तस्मिन्नागभवने न व्यापन्नस्त्वम्
तस्मिन् तस्मिन् नागब्हवने ॥१६७॥
yaścainamadhirūḍhaḥ puruṣaḥ sa cendraḥ yadapi
te bhakṣitaṃ tasya ṛṣabhasya purīṣaṃ tadamṛtaṃ
tena khalvasi tasminnāgabhavane na
vyāpannastvam tasmin nāgabhavane ||167||

Chi lo cavalcava è Indra. Lo sterco del toro che hai mangiato è l’Amrita. Per questo non sei morto nella terra dei Naga.

स हि भगवानिन्द्रो मम सखा
त्वदनुक्रोशादिममनुग्रहं कृतवान् ।
तस्मात्कुण्डले गृहीत्वा पुनरागतोऽसि ॥१६८॥
sa hi bhagavānindro mama sakhā
tvadanukrośādimamanugrahaṃ kṛtavān |
tasmātkuṇḍale gṛhītvā punarāgato:’si ||168||

Bhagavan Indra è mio amico. Per sua grazia hai riavuto gli orecchini e sei tornato.

Incontro tra Utanka e Janamejaya

तत्सौम्य गम्यतामनुजाने भवन्तं श्रेयोऽवाप्स्यसीति ।
स उपाध्यायेनानुज्ञातो भगवानुत्तङ्कः क्रुद्धस्तक्षकं
प्रतिचिकीर्षमाणो हास्तिनपुरं प्रतस्थे ॥१६९॥
tatsaumya gamyatāmanujāne bhavantaṃ śreyo:’vāpsyasīti |
sa upādhyāyenānujñāto bhagavānuttaṅkaḥ kruddhastakṣakaṃ
praticikīrṣamāṇo hāstinapuraṃ pratasthe ||169||

Vai dunque in pace. Hai il mio permesso. Otterrai fortuna.” Uttanka, con il permesso del maestro partiva per Hastinapura. Arrabbiato, voleva vendicarsi di Takshaka.

स हास्तिनपुरं प्राप्य नचिराद्विप्रसत्तमः ।
समागच्छत राजानमुत्तङ्को जनमेजयम् ॥१७०॥
sa hāstinapuraṃ prāpya nacirādviprasattamaḥ |
samāgacchata rājānamuttaṅko janamejayam ||170||

In breve tempo quel migliore dei Dvija raggiunse Hastinapura. Quindi Uttanka si presentava a re Janamejaya,

पुरा तक्षशिलासंस्थं निवृत्तमपराजितम् ।
सम्यग्विजयिनं दृष्ट्वा समन्तान्मन्त्रिभिर्वृतम् ॥१७१॥
purā takṣaśilāsaṃsthaṃ nivṛttamaparājitam |
samyagvijayinaṃ dṛṣṭvā samantānmantribhirvṛtam ||171||

Che da poco era tornato vittorioso da Takshashila. Vedendo il conquistatore circondato dai suoi ministri.

तस्मै जयाशिषः पूर्वं यथान्यायं प्रयुज्य सः ।
उवाचैनं वचः काले शब्दसंपन्नया गिरा ॥१७२॥
tasmai jayāśiṣaḥ pūrvaṃ yathānyāyaṃ prayujya saḥ |
uvācainaṃ vacaḥ kāle śabdasaṃpannayā girā ||172||

Secondo le regole ha pronunciato benedizioni di vittoria (Jaya). A tempo debito si rivolse a lui con un accento gradevole.

उत्तङ्क उवाच ।
अन्यस्मिन्करणीये तु कार्ये पार्थिवसत्तम ।
अर्चयित्वा यथान्यायं प्रत्युवाच द्विजोत्तमम् ॥१७३॥
uttaṅka uvāca |
anyasminkaraṇīye tu kārye pārthivasattama |
arcayitvā yathānyāyaṃ pratyuvāca dvijottamam ||173||

Uttanka disse: “O migliore dei re, trascorrete il vostro tempo come un bambino quando una questione importante richiede con urgenza la vostra attenzione.”

सौतिरुवाच ।
एवमुक्तस्तु विप्रेण स राजा जनमेजयः ।
अर्चयित्वा यथान्यायं प्रत्युवाच द्विजोत्तमम् ॥१७४॥
sautiruvāca |
evamuktastu vipreṇa sa rājā janamejayaḥ |
arcayitvā yathānyāyaṃ pratyuvāca dvijottamam ||174||

Sauti disse: udite quelle parole, il re Janamejaya debitamente lo salutò, quindi disse al migliore dei Dvija:

जनमेजय उवाच ।
आसां प्रजानां परिपालनेन
स्वं क्षत्रधर्मं परिपालयामि ।
प्रव्रूहि मे किं करणीयमद्य
येनासि कार्येण समागतस्त्वम् ॥१७५॥
janamejaya uvāca |
āsāṃ prajānāṃ paripālanena
svaṃ kṣatradharmaṃ paripālayāmi |
pravrūhi me kiṃ karaṇīyamadya
yenāsi kāryeṇa samāgatastvam ||175||

Janamejaya disse: “Proteggendo le creature compio il Dharma degli Kshatriya. Dimmi qual è il compito che devo svolgere per il quale sei venuto qui.”

सौतिरुवाच ।
स एवमुक्तस्तु नृपोत्तमेन
द्विजोत्तमः पुण्यकृतां वरिष्ठः ।
उवाच राजानमदीनसत्वं
स्वमेव कार्यं नृपते कुरुष्व ॥१७६॥
sautiruvāca |
sa evamuktastu nṛpottamena
dvijottamaḥ puṇyakṛtāṃ variṣṭhaḥ |
uvāca rājānamadīnasatvaṃ
svameva kāryaṃ nṛpate kuruṣva ||176||

Sauti disse: Udite le parole del buon re, quel migliore dei Dvija, quel migliore dei santi, a quel re di impareggiabile bontà, rispose così: “O re, gli affari richiedono la tua attenzione. Quindi fallo.”

उत्तङ्क उवाच ।
तक्षकेण महीन्द्रेन्द्र येन ते हिंसितः पिता ।
तस्मै प्रतिकुरुष्व त्वं पन्नगाय दुरात्मने ॥१७७॥
uttaṅka uvāca |
takṣakeṇa mahīndrendra yena te hiṃsitaḥ pitā |
tasmai pratikuruṣva tvaṃ pannagāya durātmane ||177||

Uttanka disse: “O re dei re, tuo padre fu ucciso da Takshaka, di quel vile serpente devi vendicarti.

कार्यकालं हि मन्येऽहं विधिदृष्टस्य कर्मणः ।
तद्गच्छापचितिं राजन्पितुस्तस्य महात्मनः ॥१७८॥
kāryakālaṃ hi manye:’haṃ vidhidṛṣṭasya karmaṇaḥ |
tadgacchāpacitiṃ rājanpitustasya mahātmanaḥ ||178||

È giunto il momento di agire secondo giustizia. O re, rendi onore a tuo padre Grande Anima.

तेन ह्यनपराधी स दष्टो दुष्टान्तरात्मना ।
पञ्चत्वमगमद्राजा वज्राहत इव द्रुमः ॥१७९॥
tena hyanaparādhī sa daṣṭo duṣṭāntarātmanā |
pañcatvamagamadrājā vajrāhata iva drumaḥ ||179||

Che innocente, morso da quell’anima malvagia, è morto estinguendosi negli elementi come un albero colpito dal fulmine.

बलदर्पसमुत्सिक्तस्तक्षकः पन्नगाधमः ।
अकार्यं कृतवान्पापो योऽदशत्पितरं तव ॥१८०॥
baladarpasamutsiktastakṣakaḥ pannagādhamaḥ |
akāryaṃ kṛtavānpāpo yo:’daśatpitaraṃ tava ||180||

Intossicato dal potere, Takshaka quel vile Naga, mordendo tuo padre ha commesso un atto malvagio.

राजर्षिवंशगोप्तारममरप्रतिमं नृपम् ।
यियासुं काश्यपं चैव न्यवर्तयत पापकृत् ॥१८१॥
rājarṣivaṃśagoptāramamarapratimaṃ nṛpam |
yiyāsuṃ kāśyapaṃ caiva nyavartayata pāpakṛt ||181||

Quel sovrano simile agli immortali, che proteggeva schiere di uomini, fu ucciso dal malvagio che allontò Kashyapa.

होतुमर्हसि तं पापं ज्वलिते हव्यवाहने ।
सर्पसत्रे महाराज त्वरितं तद्विधीयताम् ॥१८२॥
hotumarhasi taṃ pāpaṃ jvalite havyavāhane |
sarpasatre mahārāja tvaritaṃ tadvidhīyatām ||182||

Devi bruciare quel malvagio nelle fiamme del Divora Offerte. O re, comincia i preparativi per un sacrificio dei serpenti.

एवं पितुश्चापचितिं कृतवांस्त्वं भविष्यसि ।
मम प्रियं च सुमहत्कृतं राजन् भविष्यति ॥१८३॥
evaṃ pituścāpacitiṃ kṛtavāṃstvaṃ bhaviṣyasi |
mama priyaṃ ca sumahatkṛtaṃ rājan bhaviṣyati ||183||

Così potrai vendicare l’onore di tuo padre. O re, e a me farai un grande favore.

कर्मणः पृथिवीपाल मम येन दुरात्मना ।
विघ्नः कृतो महाराज गुर्वर्थं चरतोऽनघ ॥१८४॥
karmaṇaḥ pṛthivīpāla mama yena durātmanā |
vighnaḥ kṛto mahārāja gurvarthaṃ carato:’nagha ||184||

O protettore della Terra, da quel malvagio i miei affari sono stati ostacolati, o grande re, mentre ero impegnato nel dare il pagamento al Guru.”

सौतिरुवाच ।
एतच्छ्रुत्वा तु नृपतिस्तक्षकाय चुकोप ह ।
उत्तङ्कवाक्यहविषा दीप्तोऽग्निर्हविषा यथा ॥१८५॥
sautiruvāca |
etacchrutvā tu nṛpatistakṣakāya cukopa ha |
uttaṅkavākyahaviṣā dīpto:’gnirhaviṣā yathā ||185||

Sauti disse: Il re, udite quelle parole, una rabbia montò contro Takshaka. Il discorso di Uttanka lo infiammò come il burro dell’offerta.

अपृच्छत्स तदा राजा मन्त्रिणः स्वान्सुदुःखितः ।
उत्तङ्कस्यैव सांनिध्ये पितुः स्वर्गगतिं प्रति ॥१८६॥
apṛcchatsa tadā rājā mantriṇaḥ svānsuduḥkhitaḥ |
uttaṅkasyaiva sāṃnidhye pituḥ svargagatiṃ prati ||186||

Il re colmo di dolore, alla presenza di Uttanka chiedeva ai suoi ministri i particolari della morte del padre.

तदैव हि स राजेन्द्रो दुःखशोकाप्लुतोऽभवत् ।
यदैव वृत्तं पितरमुत्तङ्कादशृणोत्तदा ॥१८७॥
tadaiva hi sa rājendro duḥkhaśokāpluto:’bhavat |
yadaiva vṛttaṃ pitaramuttaṅkādaśṛṇottadā ||187||

Quindi il re dei re, sommerso dal dolore, soffriva per le parole di Uttanka sulla morte del padre.

ARTICOLI CORRELATI
- Link esterno -spot_img

Popolari

Commenti recenti